Numara : 2
Tarih : 3.1.2003
VERGİ  SİRKÜLERİ
NO: 2003/2
 
KONU
 
Ücretlilerde Vergi İadesi Hesaplaması (Özel Gider İndirimi Uygulaması)
 
 
Özel gider indirimine ait bildirim verme döneminin yaklaşması nedeniyle, bu Sirkülerimizde örnek de vermek suretiyle konuyla ilgili açıklamalara yer verilmiştir. (Ayrıntılı açıklamalar için 176, 178, 182 ve 218 seri nolu GV Genel Tebliğlerine bakılması tavsiye olunur.)
 
Ücretlilerin hak kazandığı vergi iadesi tutarını hesaplayan excel dosyasını www.deloitte.com.tr  internet adresimizde bulabilirsiniz.
  
1.   Özel Gider İndirimine Konu Harcamalar
Ücretliler kendileri, eş ve çocukları adına düzenlenen belgelere dayanarak eğitim, sağlık, giyim, gıda ve kira harcamalarını aşağıda belirtilen esaslara göre özel gider indiriminden yararlandırabileceklerdir.
 
a) Eğitim Giderleri:
Eğitim ve öğretim kurumları ile anaokulu, kreş ve dershanelere eğitim amacıyla yapılan ödemeler ile kurs ücretleri (sürücü kursları dahil), kitap ve kırtasiye alımları için yapılan harcamalar, özel gider indirimine esas alınacaktır.
 
Ancak, eğitim ve öğretim kurumlarına yapılan ödemelerin, özel gider indirimine konu olabilmesi için, bu giderlerin mutlak surette fatura ile belgelendirilmesi gerekir. Bu giderlerin, fatura dışında banka dekontu veya tahsil makbuzu gibi belgelerle özel gider indirimine konu edilmesi mümkün değildir.
 
b) Sağlık Giderleri:
Ücretlilerin yaptığı ilaç masrafı, sağlık malzemesi ve hastane giderleri ile muayene, tahlil, ameliyat, fizik tedavi ve diş protez ücretleri, doktor raporuna bağlanmış olan cilt sağlığı harcamaları, gözlük ve lens alımları, gibi sağlık harcamaları özel gider indirimine konu teşkil edecektir.Ücretlinin yaptığı bu harcamaların bir kısmının işverenlerce karşılanması halinde, ücretlinin kendisinin karşıladığı harcama tutarı özel gider indirimine konu olacaktır.
 
Sağlık Bakanlığı'na, üniversitelere bağlı hastaneler veya bunların döner sermayelerine yapılan sağlık harcamaları; söz konusu kurumların kurumlar vergisinden muaf olması nedeniyle, özel gider indirimine konu edilmeyecektir.
 
c) Gıda Giderleri:
Gıda giderlerinden, her türlü yiyecek ve içecek için yapılan harcamaların anlaşılması gerekir. Ancak, içecek giderlerinden sigara, alkollü içkiler bu kapsamda değerlendirilmeyecektir.

Evlerde beslenen kuş, kedi, köpek gibi hayvanlar ile diğer hayvanların tüketimi için alınan yem, mama ve sair gıda maddelerine dair harcamalar gıda giderleri kapsamına girmeyecek ve özel gider indirimine konu teşkil etmeyecektir.
 
Canlı kurbanlık koyun alımına ilişkin harcamalar, harcama belgesinin canlı hayvan tüketimine yönelik olarak alınması, ücretlinin aldığı ücretle orantılı olması ve gerçek harcamalarını yansıtması kaydıyla gıda harcamaları kapsamında özel gider indiriminden yararlanabilecektir.
 
d) Giyim Giderleri:
Giyim giderlerinden kumaş, hazır elbise, ayakkabı, şapka, iç çamaşırı, çorap, kemer gibi giyime müteallik her türlü malların satın alınması için yapılan harcamalar ile bunlara ilişkin dikim, tamir, onarım gibi harcamaların anlaşılması gerekmektedir.
 
e) Kira Giderleri:
İkamet edilen konut için yapılan kira ödemesinin tamamının anlaşılması gerekir.
Bu uygulamada, kiranın defaten veya birkaç aylık veya aylık dönemler itibariyle ödenmesinin önemi bulunmamaktadır. Ancak, kira ödemesinin kapsadığı dönem belgede belirtilecektir. İzleyen yıla da taşan şekilde peşin veya toplu kira ödemesi yapılan hallerde, özel gider indirimi bakımından sadece ilgili yıla tekabül eden kira geliri dikkate alınabilir.
 
Gerçek kişilerden yapılacak kiralamalarda, kira gideri, kira kontratı ile mal sahibinden alınacak kiranın ödendiğine ilişkin bir belge veya banka dekontu ile belgelendirilebilecektir.
Ayrıca söz konusu belgelerin yerine kira kontratında yer alan (kiranın alındığına dair) bölümünün mülk sahibi tarafından imzalanması ve bu kısmın ibrazı halinde de kira gideri özel gider indirimi açısından belgelendirilmiş sayılacaktır.
 
2. Özel Gider İndirimi Kapsamına Girmeyen Harcamalar 
Yukarıdaki bölümde özel gider indirimine konu olabilecek gider türlerini açıklanmıştır. Bu giderlerin dışında kalan tüm giderler özel gider indirimine konu olmakla birlikte aşağıda özel gider indirimine konu olmayan bazı harcamalara yer verilmiştir. Buna göre;
·             İkamet edilen konuta ait yakacak giderleri (odun, kömür, fuel-oil, doğalgaz, gazyağı alımı) ile bunların nakliyesi için yapılan giderler,
·             Yolcu ve yük taşıma giderleri,
·             Otel, motel ve pansiyonlara ödenen konaklama ücretleri,
·             Tiyatro, sinema, konser salonu, plaj, yüzme havuzu giderleri (eğlence-dinlenme giderleri),
·             Ziynet ve süs eşyaları,
·             Temizlik madde ve malzemeleri, kuru temizleme ücreti,
·             Her türlü kadın ve erkek tuvalet ve ıtriyat madde malzemeleri,
·             Kuaför ve berberlere ödenen ücretler,
·             Fotoğraf filmi ve tab ücreti,
·             Floresan ampul, pil ve her türlü elektrik malzemesi,
·             Teyp ve video kaset alımları ile bunların kiralanması karşılığında ödenen ücretler,
·             Konutların boya badana giderleri ile duvar kağıdı giderleri,
·             Elektrik ve su tesisatı için yapılan malzeme ve işçilik ödemeleri,
·             Billuriye, zücaciye,
·             Çocuk oyuncakları,
·             Havlu, bornoz, çarşaf, nevresim,
·             Plastik eşya,
·             Çanta, valiz,
·             Tüp gaz giderleri,
·             Gazete giderleri (üniversiteye hazırlama amaçlı dergilere yapılan harcamalar hariç),
·             Şehir şebekesi su giderleri,
·             Sigara, alkollü içkiler için yapılan giderler,
·             Askeri ve okul kantinlerine yapılan harcamalar,
·             Yurt dışı eğitim ve öğretim giderleri,
·             Serbest Bölge veya free-shop gibi yerlerde yapılan harcamalara ait belgeler,
·             Üniversite harçları,
·             Her türlü hırdavat malzemesi,
·             Genel bütçeye giren dairelere ait lojman giderleri,
·             Beyaz eşya, koltuk, halı, ve diğer dayanıklı tüketim malları,
·             Piyano, bilgisayar ve bilgisayar CD ve disketleri
·             Özel okul işletmeciliği nedeniyle kurumlar vergisinden muaf olan vakıf, dernek ve   
     üniversiteler tarafından verilen belgeler,
·             Diş macunu ve diş fırçası alımları,
·             Hayvan yem ve mamaları,
 
özel gider indirimi kapsamında harcama olarak beyan edilemeyecektir.
 
3. Özel Gider İndirimi Bildiriminin Verilmesi 
Elde ettikleri ücretleri tevkif suretiyle vergilendirilen ücretliler, 1 Ocak- 31 Aralık 2002 dönemine ait biriktirdikleri kendisi, eş ve cocukları ile ilgili harcama belgelerini 20 Ocak Pazartesi akşamına kadar özel gider indirimine ait bildirimi  doldurarak çalıştıkları işverene  vereceklerdir. İşverenler bu bildirimleri kontrol ederek, Ocak ayı sonuna kadar “Özel Gider İndirimine Ait Bordro”yu dolduracaklardır.
 
Özel gider indirimine ilişkin bildirimde; harcama belgeleri eğitim, gıda, sağlık, giyim  ve kira giderleri olarak sınıflandırılarak doldurulacaktır. Bir belgede birden fazla sınıfa girebilecek harcama olması durumunda, bunlardan hangisi en yüksek ise, belge o harcama grubuna dahil edilecektir.
 
Herhangi bir belgede özel gider indirimine konu harcamanın yanısıra indirim konusu olmayan harcama bulunması halinde, indirime konu olmayan harcamalar belge toplamından düşülerek, bildirime bu  tutar  dahil edilecektir.
 
4. Özel Gider İndirmine Ait Belgelerin Dönemi
Özel gider indiriminden yararlanmak için verilecek belgeler 1 Ocak- 31 Aralık 2002 dönemini kapsamalı.
 
Ücret gelirinin elde edildiği takvim yılı içinde yapılmış olması koşulu ile ücretsiz izin süreleri içinde yapılan özel gider indirimi kapsamındaki harcamalar da özel gider indirimine konu edilebilir. Ancak aynı yıl içinde de olsa, ücretli sıfatının bulunmadığı tarihlerde yapılan harcamalar, özel gider indirimi uygulamasında dikkate alınmaz. Örneğin, yıl içerisinde yeni işe başlayan hizmet erbabının işe başlamadan önce yaptığı harcamalara ait belgelerin özel gider indiriminde dikkate alınması mümkün değildir.
 
5. Özel Gider İndiriminin Tavanı
1 Ocak –31 Aralık 2002 dönemine ait harcamaların 1/3’ü özel gider indirimine konu olabilecektir. Ancak bu şekilde belirlenen indirim tutarı, 2002 yılına ait ücretin yıllık vergi matrahının % 35 ini geçemeyecektir.
 
6. Aynı Anda Birden Fazla İşverenden Ücret Alanlarda Özel Gider İndirimi
Ücretlilerin aynı zamanda birden fazla işverenden ücret alması halinde, her bir işverene ayrı ayrı özel gider indirimine ait bildirim verilmesi mümkün bulunmaktadır. Her bir işveren kendi ödediği ücretlerin vergi matrahlarına özel gider indirimi uygulayacaktır.
 
7. İşveren Değiştiren Ücretlilerde Özel Gider İndirimi
Bir işveren nezdinde ücretli olarak çalışmakta iken, bu işverenden ayrılarak başka bir işveren nezdinde çalışan ücretliler, 2002 takvim yılına ait özel gider indirimine ait bildirimi en son çalıştığı işverene vereceklerdir.
 
Ancak bu ücretliler daha önce çalıştığı işvereni tarafından kendilerine ödenen ücretlerin vergi matrahını, bu matrah üzerinden kesilen gelir vergisini ve kesilen vergilerin bağlı bulundukları vergi dairesine yatırılmış olduğunu gösteren bir belgeyi en son çalıştığı işverene  ibraz etmesi gerekmektedir.
 
8. İşten Ayrılan (Emeklilik Dahil) ve Başka Bir İşte Ücretli Olarak Çalışmayanlar ile Vefat Halinde Özel Gider İndirimi
İşveren değiştiren veya işten ayrılan (emeklilik dahil) ücretliler 2002 yılına ait bildirimi ve harcama belgelerini en son çalıştıkları işverenlerine vereceklerdir. Bunlara ait işlemler bu işverenlerce yapılacaktır.
 
Ücretli olarak çalışmakta iken vefat edenlerin varislerinden birisinin, murisin vefat tarihine kadar olan harcama belgelerini 20 Ocak 2003 tarihine kadar ücret gelirinin elde edildiği

 işverene bildirmesi durumunda özel gider indiriminden yararlanması mümkündür.
 
9. Yıl İçinde İstisna, Muafiyet, ve İndirimler Nedeniyle Vergi Matrahı Doğmadığı İçin Ücretlerinden Vergi Kesilmeyenlerin Durumu
Özel gider indirimi, ücretlerin vergi matrahından özel gider indirmine konu harcamaların belli bir kısmının düşülmesi suretiyle uygulanmaktadır. Buna göre, ücretlilerin yararlandığı istisna, muafiyet ve indirimler nedeniyle, vergi matrahı doğmaması durumunda ücretlerinden vergi kesilemeyenler, özel gider indiriminden yararlanamayacaklardır.  
 
10. Özel Gider İndiriminden Doğan Vergi Farkının Hesaplanması
Özel gider indiriminden doğan vergi farkının hesaplaması aşağıdaki gibi yapılacaktır.
 
·                  Öncelikle gelir vergisi matrahından düşülebilecek özel gider indirimi tutarı (harcamaların 1/3’ü olarak) belirlenecektir (bu tutar vergi matrahının %35’ini geçemez),
·                  Özel gider indirimine konu tutar toplam gelir vergisi matrahından düşülecektir,
·                  Kalan matrahın gelir vergisi hesaplanacak,
·                  Tevkif suretiyle kesilen gelir vergisi toplamından, özel gider indirimi düşüldükten sonra kalan matraha ilişkin hesaplanan gelir vergisi düşülerek, vergi farkı dolayısıyla iade edilecek tutara ulaşılacaktır.

Örnek: Ücretli AB’nin 2002 yılı içerisinde elde ettiği ücret geliri ile ilgili veriler şu şekildedir:
                                                                                                                               TL
 Vergi matrahı    
                    36.000.000.000 
 2002 yılında kesilen gelir vergisi tutarı
  9.185.000.000 
 AB’nin 2002 yılındaki harcama belgeleri  tutarı
40.000.000.000 
 
 AB’nin özel gider indirimi dolayısıyla kendisine iade edilecek vergi farkının hesaplanması
 aşağıdaki gibidir:
                                                                                                                                             TL
 2002 takvim yılı vergi matrahı toplamı
  36.000.000.000
 Matrah üzerinden kesilen vergi tutarı
  9.185.000.000
 Harcamaların özel gider indirimine esas tutarı      (40.000.000.000/3=13.333.333.333)*
 12.600.000.000
 Özel gider indirimi sonrası kalan matrah (36-12,6=)
 23.400.000.000
 Özel gider indirimi sonrası kalan matrahın hesaplanan gelir vergisi
 5.405.000.000
 Nakden veya hesaben iade edilecek gelir vergisi farkı
 (9.185.000.000 – 5.405.000.000=)
 3.780.000.000
 
Hesaplanan vergi farkı, işveren tarafından 1 Şubat 2003 tarihinden itibaren ödenecek ücretlerin gelir vergisinden, her bir ücretli itibariyle ayrı ayrı mahsup edilmek suretiyle ilgilisine ödenecektir.
 
Saygılarımızla,
 
DRT Denetim Revizyon Tasdik
Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş.