Numara : 59
Tarih : 16.4.2004

VERGİ  SİRKÜLERİ
NO: 2004/59

 
KONU
 
Enflasyon Düzeltmesinde Kullanılacak Muhasebe Hesapları ve Bunların İşleyişine İlişkin 12 Sıra Nolu Muhasebe Sistemi Genel Tebliğ Taslağı
 
 
Gelirler Genel Müdürlüğü internet sitesinde yayımladığı 12 Sıra Nolu Muhasebe Sistemi Genel Tebliğ Taslağında, Vergi Usul Kanununun 5024 Sayılı Kanun ile değişik Mükerrer 298 inci maddesine göre süreklilik arzeden enflasyon düzeltmesi işleminde kullanılacak muhasebe hesapları ve bunların işleyişine ilişkin düzenlemelerde bulunmuştur.

Bilindiği gibi, vergi matrahının tespitinde enflasyon düzeltmesi yapılmasına bir başlangıç olarak Vergi Usul Kanununa 5024 Sayılı Kanun ile eklenen Geçici 25 inci madde kaspamında yapılacak 31/12/2003 tarihli bilançoların düzeltme işlemine ilişkin muhasebe kayıtları 328 Sıra Nolu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde açıklanmıştır. Bu açıklamada sadece hesap isimlerine yer verilmiş, bu hesapların Tek Düzen Hesap Planındaki numaralarına ise yer verilmemiştir. Tebliğ Taslağında bu hesap numaralarına da yer verildiğinden, 31/12/2003 bilançolarının başlangıç düzeltmesinde kullanılacak hesap numaralarının buna göre belirlenmesi gerekecektir.

Bu açıklamalardan sonra, 12 Sıra Nolu Muhasebe Sistemi Genel Tebliğ Taslağı aşağıda bilgilerinize sunulmaktadır.

“12 SIRA NO' LU MUHASEBE SİSTEMİ UYGULAMA GENEL TEBLİĞ TASLAĞI
Kapsam
 
 
Bilindiği üzere, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun(1) 175 ve Mükerrer 257 nci maddelerinin Bakanlığımıza verdiği yetkiye dayanılarak yayımlanan 1 sıra numaralı Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile bu Tebliğ ekinde yer alan Muhasebe Usul ve Esasları, 01.01.1994 tarihinden itibaren zorunlu olarak uygulanmak üzere, 26.12.1992 tarih ve mükerrer 21447 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Vergi Usul Kanununda değişiklik yapan 5024 sayılı Kanunun(2) amacı; mali tabloların enflasyonun etkisinden arındırılması ve böylece vergileme üzerindeki enflasyondan kaynaklanan olumsuzlukların giderilmesidir. Enflasyon düzeltme işlemi ile ilgili olarak 5024 sayılı Kanun ikili bir yaklaşım getirmiş ve süreklilik arz eden ve düzeltme işlemine ilişkin ana esasların belirlendiği hükümler Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinde; 31/12/2003 tarihli mali tabloların düzeltme işlemine ilişkin hükümler ise geçici 25 inci maddesinde yer almaktadır. Geçici 25 inci maddenin uygulanmasına ilişkin olarak 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği(3) yayımlanmıştır.
5024 sayılı Kanunla yapılan bu değişikliklere paralel olarak tekdüzen hesap planında aşağıdaki düzenlemelerin yapılması gerekli görülmüştür.
  
A- VERGİ USUL KANUNUNUN MÜKERRER 298 İNCİ MADDESİ İLE SÜREKLİLİK ARZ EDEN DÜZELTME İŞLEMİNE İLİŞKİN MUHASEBE HESAPLARI:
 
1- “ 17- YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİ” hesap grubunda “178- YILLARA YAYGIN İNŞAAT ENFLASYON DÜZELTME HESABI” açılmıştır.
178- YILLARA YAYGIN İNŞAAT ENFLASYON DÜZELTME HESABI
Bu hesap, “697 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın borç kalanının aktarılarak proje bazında açılacak tali hesaplar düzeyinde izlendiği hesaptır.

İşleyişi:
“697 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın borç kalanı dönem sonlarında söz konusu hesabın alacağına karşılık bu hesabın borcuna alınarak geçici kabule kadar bu hesapta bekletilir. Geçici kabul yapıldığında o projeye ilişkin tutar bu hesaptan “658 Enflasyon Düzeltmesi Zararları” hesabına aktarılır.
 
2- “ 35- YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM HAKEDİŞLERİ” hesap grubunda “358- YILLARA YAYGIN İNŞAAT ENFLASYON DÜZELTME HESABI” açılmıştır.
358-YILLARA YAYGIN İNŞAAT ENFLASYON DÜZELTME HESABI
Bu hesap, “697 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın alacak kalanının aktarılarak proje bazında açılacak tali hesaplar düzeyinde izlendiği hesaptır.

İşleyişi:
“697 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın alacak kalanı dönem sonlarında söz konusu hesabın borcuna karşılık bu hesabın alacağına alınarak geçici kabule kadar bu hesapta bekletilir. Geçici kabul yapıldığında o projeye ilişkin tutar bu hesaptan “648 Enflasyon Düzeltmesi Karları” hesabına aktarılır.
 
3- “50-ÖDENMİŞ SERMAYE” hesap grubunda enflasyon düzeltmesinin yarattığı farkları izlemek üzere “502- SERMAYE DÜZELTMESİ OLUMLU FARKLARI” hesabı ile “503- SERMAYE DÜZELTMESİ OLUMSUZ FARKLARI (-)” hesabı açılmıştır.
502- SERMAYE DÜZELTMESİ OLUMLU FARKLARI
Bu hesap ödenmiş sermaye tutarının düzeltilmesi sonucu ortaya çıkan olumlu farkların izlendiği hesaptır.

İşleyişi:
Ödenmiş sermaye tutarının enflasyon düzeltilmesine tabi tutulması sonucunda ödenmiş sermaye tutarında meydana gelen artışlar bu hesabın alacağına, “698- Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın borcuna kaydedilir. İzleyen dönemde enflasyon oranının düşmesi sonucu taşıma işleminden ortaya çıkan azalışlar bu hesabın borcuna “698- Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın alacağına kaydedilir.
Bu farkların sermayeye eklenmesi durumunda “500- Sermaye Hesabı” nın alacağına karşılık bu hesap borçlandırılır.

503- SERMAYE DÜZELTMESİ OLUMSUZ FARKLARI (-)
Bu hesap ödenmiş sermaye tutarının düzeltilmesi sonucu ortaya çıkan olumsuz farkların izlendiği hesaptır.

İşleyişi:
Ödenmiş sermaye tutarının ilk kez enflasyon düzeltilmesine tabi tutulması sonucu ödenmiş sermaye tutarında azalış meydana gelmesi durumunda bu hesabın borcuna, “698- Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın alacağına kaydedilir. İzleyen dönemlerde düzeltme sonucunda ortaya çıkan olumlu farklar önce bu hesaptaki tutardan mahsup edilir, varsa kalanı “502- Sermaye Düzeltmesi Olumlu Farklar” hesabına alacak yazılır.
 
4- “52-SERMAYE YEDEKLERİ” hesap grubunda “526- BORSADA OLUŞAN DEĞER ARTIŞLARI” hesabı açılmıştır.
526- BORSADA OLUŞAN DEĞER ARTIŞLARI
Bu hesap, borsada işlem gören mali duran varlıkların alış maliyetlerini aşan borsa değerinin izlendiği hesaptır.

İşleyişi:
Borsada işlem gören mali duran varlıkların, borsa değerinin alış maliyetini aşan kısmı, ilgili mali duran varlık hesabının borcuna karşılık bu hesaba alacak yazılır. İzleyen dönemde borsa değerinde azalma olursa önce bu hesaptan karşılanmak üzere ters kayıt yapılır. Bu hesaptaki tutarı aşan borsa değer azalışı için karşılık ayrılır.
 
5- “64-DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KARLAR” hesap grubundaki “646 KAMBİYO KARLARI” hesabının ismi “646 KAMBİYO VE BORSA DEĞER ARTIŞ KARLARI” olarak değiştirilmiş ve hesaba ait açıklama ile işleyişi aşağıdaki gibi düzeltilmiştir.
646-KAMBİYO VE BORSA DEĞER ARTIŞ KARLARI
Kambiyo karları ile alım satım amacıyla satın alınan menkul kıymetlerin borsa fiyatına göre değerlenmesi durumunda, borsa değerinde meydana gelen artışların izlendiği hesaptır. (İhracatla ilgili dönem içinde ortaya çıkan kur farkları bu hesaba değil, “601 Yurtdışı Satışlar” hesabına aktarılır.)

İşleyişi:
Kambiyo işlemlerinden doğan karlar ile alım satım amacıyla satın alınan menkul kıymetlerin borsa fiyatına göre değerlenmesi durumunda, borsa değerinde meydana gelen artışlar bu hesaba alacak yazılır. Bu hesaba alacak yazılan borsa değer artışları, ilgili menkul kıymet hesabına da borç kaydedilir.
 
6- “ 64- DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KARLAR” hesap grubunda “648- ENFLASYON DÜZELTMESİ KARLARI” hesabı açılmıştır.
648- ENFLASYON DÜZELTMESİ KARLARI
Bu hesap mali tabloların enflasyon düzeltmesinden ortaya çıkan net olumlu farkların “698 Enflasyon Düzeltme Hesabı” ndan ve yıllara yaygın inşaat işinde “358 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabından” aktarılarak izlendiği hesaptır.

İşleyişi:
“698 Enflasyon Düzeltme Hesabından” ve yıllara yaygın inşaat işinde geçici kabulde “358 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabından” bu hesaba aktarılan tutarlar söz konusu hesapların borcuna karşılık bu hesaba alacak yazılır.
 
7- “65-DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-)” hesap grubundaki “656 KAMBİYO ZARARLARI” hesabının ismi “656 KAMBİYO VE BORSA DEĞER AZALIŞ ZARARLARI” olarak değiştirilmiş ve hesaba ait açıklama ile işleyişi aşağıdaki gibi düzeltilmiştir.
656-KAMBİYO VE BORSA DEĞER AZALIŞ ZARARLARI (-)
Kambiyo zararları ile alım satım amacıyla satın alınan menkul kıymetlerin borsa fiyatına göre değerlenmesi durumunda, borsa değerinde meydana gelen azalışların izlendiği hesaptır. (Borçlanma ile ilgili kur farkları bu hesaba alınmaz, finansman gideri olarak muhasebeleştirilir.)

İşleyişi:
Kambiyo işlemlerinden doğan zararlar ile alım satım amacıyla satın alınan menkul kıymetlerin borsa fiyatına göre değerlenmesi durumunda, borsa değerinde meydana gelen azalışlar bu hesaba borç yazılır. Bu hesaba borç yazılan borsa değer azalışları, ilgili menkul kıymet hesabına da alacak kaydedilir.
 
8- “ 65- DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-)” hesap grubunda “658- ENFLASYON DÜZELTMESİ ZARARLARI (-)” hesabı açılmıştır.
658- ENFLASYON DÜZELTMESİ ZARARLARI (-)
Bu hesap mali tabloların enflasyon düzeltmesinden ortaya çıkan net olumsuz farkların “698 Enflasyon Düzeltme Hesabı” ndan ve yıllara yaygın inşaat işinde “178 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabından” aktarılarak izlendiği hesaptır.

İşleyişi:
“698 Enflasyon Düzeltme Hesabından” ve yıllara yaygın inşaat işinde geçici kabulde “178 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabından” bu hesaba aktarılan tutarlar söz konusu hesapların alacağına karşılık bu hesaba borç yazılır.
 
9- “69-DÖNEM NET KARI VE ZARARI” hesap grubunda “697- YILLARA YAYGIN İNŞAAT ENFLASYON DÜZELTME HESABI” ile “698- ENFLASYON DÜZELTME HESABI” açılmıştır.
697- YILLARA YAYGIN İNŞAAT ENFLASYON DÜZELTME HESABI
Bu hesap yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerine ait maliyet ve hakedişlere ilişkin enflasyon düzeltmeleri sonucu oluşan farkların izlendiği hesaptır.

İşleyişi:
Yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerine ait maliyetlere ilişkin enflasyon düzeltmeleri sonucu oluşan artışlar 17 nci gruptaki ilgili defter-i kebir hesaplarının (bu hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı farklar için açılacak tali hesapların) borcuna karşılık bu hesabın alacağına kaydedilir.
Hakedişlere ilişkin düzeltmeler sonucu oluşan artışlar da 35 inci gruptaki ilgili defter-i kebir hesaplarının (bu hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı farklar için açılacak tali hesapların) alacağına karşılık bu hesabın borcuna kaydedilir.
Bu hesap alacak ve borç kalanı vermesi durumuna göre “178 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” veya “358 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” na devredilerek kapatılır.

İnşaat ve onarım işlerinde birden fazla proje olması durumunda bu hesapta her bir proje için bir tali hesap açılarak farklar projeler itibariyle izlenir.
 
698- ENFLASYON DÜZELTME HESABI
Bu hesap parasal olmayan kıymetlerin düzeltilmesi sonucu oluşan farkların izlendiği hesaptır.

İşleyişi:
Parasal olmayan bilanço kalemlerinin düzeltilmesi sonucu oluşan farklar, ilgili varlık ve kaynaklara ilişkin defter-i kebir hesaplarına (bu hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı farklar için açılacak tali hesaplara) karşılık bu hesaba kaydedilir. Parasal olmayan varlık kalemlerinin enflasyona göre düzeltilmesi sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesabın alacağına, parasal olmayan kaynak kalemlerindeki artışlar ise borcuna yazılır.
Bu hesap, alacak ve borç kalanı vermesi durumuna göre, “648 Enflasyon Düzeltmesi Karları” veya “658 Enflasyon Düzeltmesi Zararları” hesabına devredilerek kapatılır.

Bilanço kalemleri yanında gelir tablosunu da düzelten işletmeler parasal olmayan varlık ve kaynakların düzeltme farklarına ilave olarak gelir tablosu kalemlerinin düzeltilmesinden ortaya çıkan farkları da bu hesaba kaydederler. Gelir hesaplarının düzeltilmesinden ortaya çıkan farklar ilgili gelir hesaplarının (bu hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı farklar için açılacak tali hesapların) alacağına karşılık bu hesaba borç yazılır. Gider hesaplarının düzeltilmesinden ortaya çıkan farklar da ilgili gider hesaplarının (bu hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı farklar için açılacak tali hesapların) borcuna karşılık bu hesaba alacak yazılır. Hesabın alacak kalanı “648 Enflasyon Düzeltmesi Karları” hesabına, borç kalanı ise “658 Enflasyon Düzeltmesi Zararları” hesabına devredilerek kapatılır.
 
B- VERGİ USUL KANUNUNUN GEÇİCİ 25 İNCİ MADDESİ KAPSAMINDA DÜZELTME İŞLEMİNE İLİŞKİN MUHASEBE HESAPLARI:
5024 sayılı Kanunun 5 inci maddesi ile Vergi Usul Kanununa eklenen geçici 25 inci madde ve bu maddeye ilişkin olarak yayımlanan 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğine göre 31/12/2003 tarihli bilançonun enflasyon düzeltmesinde, parasal olmayan kalemlerin düzeltilmesinden ortaya çıkan düzeltme farkları ve sıfırlanması gereken özkaynak kalemleri “698 Enflasyon Düzeltme Hesabı” na aktarılır. “698 Enflasyon Düzeltme Hesabı”nın kalanı gelir yada gider unsuru olarak dikkate alınmayıp “570 Geçmiş Yıllar Karları” hesabına veya “580 Geçmiş Yıllar Zararları” hesabına aktarılarak kapatılır.
“17- Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri” hesap grubundaki yıllara yaygın inşaat işlerine ilişkin maliyetlerin ve “35- Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakedişleri” hesap grubundaki hakediş bedellerinin düzeltmesinden ortaya çıkan farklar, “697 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabında” izlenir. Bu hesap alacak ve borç kalanı vermesi durumuna göre “178 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” veya “358 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” na devredilerek kapatılır.
Tebliğ olunur.
 
(1) 10/01/1961 tarih ve 10703 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
(2) 30/12/2003 tarih ve 25332 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
(3) 28/02/2004 tarih ve 25387 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. ”
Yukarıda yer verilen konuyla ilgili ek bilgiye ihtiyaç duyduğunuzda lütfen tarafımızla irtibata geçiniz.
 
Saygılarımızla,
 
DRT Denetim Revizyon Tasdik
Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş.
 
(NOT: Gelirler Genel Müdürlüğü Genel Tebliğ Taslaklarına kural olarak bunlar yayımlanmak üzere Başbakanlığa sevk edildikten sonra internet sayfasında yer vermektedir. Bu sirkülerimizde yer verilen Tebliğ Taslağı Resmi Gazete’de yayımlandığında ayrıca sirküle edilmeyecektir.)