Numara : 68
Tarih : 10.5.2004
 VERGİ  SİRKÜLERİ
NO: 2004/68
 
KONU
 
Enflasyon Düzeltmesinde Kullanılacak Muhasebe Hesapları ve Bunların İşleyişine İlişkin 12 Sıra Nolu Muhasebe Sistemi Genel Tebliği
 
 
Maliye Bakanlığınca yayımlanan (R.G.: 5/5/2004; 25453) 12 Sıra Nolu Muhasebe Sistemi Genel Tebliğinde, Vergi Usul Kanununun (VUK) 5024 Sayılı Kanun ile değişik Mükerrer 298 inci maddesine göre süreklilik arzeden enflasyon düzeltmesi işleminde kullanılacak muhasebe hesapları ve bunların işleyişine ilişkin düzenlemelerde bulunmuştur. Tebliğde ayrıca 5024 Sayılı Kanun ile VUK’na eklenen Geçici 25 inci madde kapsamında yapılacak 31/12/2003 tarihli bilançoların düzeltme işleminde kullanılacak hesapların numaralarına da yer verilmiştir.

Yayımlanan 12 Sıra Nolu Tebliğ, 2004/59 sayılı Vergi Sirkülerimiz ile sizlere daha önce duyurduğumuz Taslak Tebliğe göre farklılık  göstermektedir.
Farklılık, Taslakta yer alan bazı hesaplara Tebliğde yer verilmemesinden ibarettir. Bu nedenle, enflasyon düzeltmesine ilişkin muhasebe kayıtlarının daha önce duyurduğumuz Taslak Tebliğe göre değil yayımlanan Tebliğe göre yapılması gerekmektedir.

12 Sıra Nolu Muhasebe Sistemi Genel Tebliği aşağıda bilgilerinize sunulmaktadır.
 
“12 SIRA NO' LU MUHASEBE SİSTEMİ UYGULAMA GENEL TEBLİĞİ 
Resmi Gazete No: 25453 
Resmi Gazete Tarihi: 05/05/2004
 
Kapsam 
Bilindiği üzere, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun(1) 175 ve Mükerrer 257 nci maddelerinin Bakanlığımıza verdiği yetkiye dayanılarak yayımlanan 1 sıra numaralı Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile bu Tebliğ ekinde yer alan Muhasebe Usul ve Esasları, 01.01.1994 tarihinden itibaren zorunlu olarak uygulanmak üzere, 26.12.1992 tarihli ve 21447 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Vergi Usul Kanununda değişiklik yapan 5024 sayılı Kanunun(2) amacı; mali tabloların enflasyonun etkisinden arındırılması ve böylece vergileme üzerindeki enflasyondan kaynaklanan olumsuzlukların giderilmesidir. Enflasyon düzeltme işlemi ile ilgili olarak 5024 sayılı Kanun ikili bir yaklaşım getirmiş ve süreklilik arz eden ve düzeltme işlemine ilişkin ana esasların belirlendiği hükümler Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinde; 31/12/2003 tarihli mali tabloların düzeltme işlemine ilişkin hükümler ise geçici 25 inci maddesinde yer almaktadır. Geçici 25 inci maddenin uygulanmasına ilişkin olarak 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği(3) yayımlanmıştır.

5024 sayılı Kanunla yapılan bu değişikliklere paralel olarak tekdüzen hesap planında aşağıdaki düzenlemelerin yapılması gerekli görülmüştür.

A- VERGİ USUL KANUNUNUN MÜKERRER 298 İNCİ MADDESİ İLE SÜREKLİLİK ARZ EDEN DÜZELTME İŞLEMİNE İLİŞKİN MUHASEBE HESAPLARI:

1- “ 17- YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİ” hesap grubunda “178- YILLARA YAYGIN İNŞAAT ENFLASYON DÜZELTME HESABI” açılmıştır.
178- YILLARA YAYGIN İNŞAAT ENFLASYON DÜZELTME HESABI
Bu hesap, “697- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın borç kalanının aktarılarak proje bazında açılacak tali hesaplar düzeyinde izlendiği hesaptır.

İşleyişi:
“697- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın borç kalanı dönem sonlarında söz konusu hesabın alacağına karşılık bu hesabın borcuna alınarak geçici kabule kadar bu hesapta bekletilir. Geçici kabul yapıldığında o projeye ilişkin tutar bu hesaptan “658- Enflasyon Düzeltmesi Zararları” hesabına aktarılır.

2- “ 35- YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM HAKEDİŞLERİ” hesap grubunda “358- YILLARA YAYGIN İNŞAAT ENFLASYON DÜZELTME HESABI” açılmıştır.
358-YILLARA YAYGIN İNŞAAT ENFLASYON DÜZELTME HESABI
Bu hesap, “697- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın alacak kalanının aktarılarak proje bazında açılacak tali hesaplar düzeyinde izlendiği hesaptır.

İşleyişi:
“697- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın alacak kalanı dönem sonlarında söz konusu hesabın borcuna karşılık bu hesabın alacağına alınarak geçici kabule kadar bu hesapta bekletilir. Geçici kabul yapıldığında o projeye ilişkin tutar bu hesaptan “648- Enflasyon Düzeltmesi Karları” hesabına aktarılır.

3- “50-ÖDENMİŞ SERMAYE” hesap grubunda enflasyon düzeltmesinin yarattığı farkları izlemek üzere “502- SERMAYE DÜZELTMESİ OLUMLU FARKLARI” hesabı ile “503- SERMAYE DÜZELTMESİ OLUMSUZ FARKLARI (-)” hesabı açılmıştır.
502- SERMAYE DÜZELTMESİ OLUMLU FARKLARI
Bu hesap ödenmiş sermaye tutarının düzeltilmesi sonucu ortaya çıkan olumlu farkların izlendiği hesaptır.

İşleyişi:
Ödenmiş sermaye tutarının enflasyon düzeltilmesine tabi tutulması sonucunda ödenmiş sermaye tutarında meydana gelen artışlar bu hesabın alacağına, “698- Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın borcuna kaydedilir. İzleyen dönemde enflasyon oranının düşmesi sonucu taşıma işleminden ortaya çıkan azalışlar bu hesabın borcuna “698- Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın alacağına kaydedilir.
Bu farkların sermayeye eklenmesi durumunda “500- Sermaye Hesabı” nın alacağına karşılık bu hesap borçlandırılır.

503- SERMAYE DÜZELTMESİ OLUMSUZ FARKLARI (-)
Bu hesap ödenmiş sermaye tutarının düzeltilmesi sonucu ortaya çıkan olumsuz farkların izlendiği hesaptır.

İşleyişi:
Ödenmiş sermaye tutarının ilk kez enflasyon düzeltilmesine tabi tutulması sonucu ödenmiş sermaye tutarında azalış meydana gelmesi durumunda bu hesabın borcuna, “698- Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın alacağına kaydedilir. İzleyen dönemlerde düzeltme sonucunda ortaya çıkan olumlu farklar önce bu hesaptaki tutardan mahsup edilir, varsa kalanı “502- Sermaye Düzeltmesi Olumlu Farklar” hesabına alacak yazılır.
Bu hesap ödenmiş sermaye tutarının düzeltilmesi sonucu ortaya çıkan olumsuz farkların izlendiği hesaptır. Ödenmiş sermaye tutarının ilk kez enflasyon düzeltilmesine tabi tutulması sonucu ödenmiş sermaye tutarında azalış meydana gelmesi durumunda bu hesabın borcuna, “698- Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın alacağına kaydedilir. İzleyen dönemlerde düzeltme sonucunda ortaya çıkan olumlu farklar önce bu hesaptaki tutardan mahsup edilir, varsa kalanı “502- Sermaye Düzeltmesi Olumlu Farklar” hesabına alacak yazılır.

4- “ 64- DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KARLAR” hesap grubunda “648- ENFLASYON DÜZELTMESİ KARLARI” hesabı açılmıştır.
648- ENFLASYON DÜZELTMESİ KARLARI
Bu hesap mali tabloların enflasyon düzeltmesinden ortaya çıkan net olumlu farkların “698- Enflasyon Düzeltme Hesabından” ve yıllara yaygın inşaat işinde “358- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabından” aktarılarak izlendiği hesaptır.

İşleyişi:
“698- Enflasyon Düzeltme Hesabından” ve yıllara yaygın inşaat işinde geçici kabulde “358- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabından” bu hesaba aktarılan tutarlar söz konusu hesapların borcuna karşılık bu hesaba alacak yazılır.

5- “ 65- DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-)” hesap grubunda “658- ENFLASYON DÜZELTMESİ ZARARLARI (-)” hesabı açılmıştır.
658- ENFLASYON DÜZELTMESİ ZARARLARI (-)
Bu hesap mali tabloların enflasyon düzeltmesinden ortaya çıkan net olumsuz farkların “698- Enflasyon Düzeltme Hesabından” ve yıllara yaygın inşaat işinde “178- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabından” aktarılarak izlendiği hesaptır.

İşleyişi:
“698- Enflasyon Düzeltme Hesabından” ve yıllara yaygın inşaat işinde geçici kabulde “178- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabından” bu hesaba aktarılan tutarlar söz konusu hesapların alacağına karşılık bu hesaba borç yazılır.

6- “69-DÖNEM NET KARI VE ZARARI” hesap grubunda “697- YILLARA YAYGIN İNŞAAT ENFLASYON DÜZELTME HESABI” ile “698- ENFLASYON DÜZELTME HESABI” açılmıştır.
697- YILLARA YAYGIN İNŞAAT ENFLASYON DÜZELTME HESABI

Bu hesap yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerine ait maliyet ve hakedişlere ilişkin enflasyon düzeltmeleri sonucu oluşan farkların izlendiği hesaptır.

İşleyişi:
Yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerine ait maliyetlere ilişkin enflasyon düzeltmeleri sonucu oluşan artışlar 17 nci gruptaki ilgili defter-i kebir hesaplarının (bu hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı farklar için açılacak tali hesapların) borcuna karşılık bu hesabın alacağına kaydedilir.

Hakedişlere ilişkin düzeltmeler sonucu oluşan artışlar da 35 inci gruptaki ilgili defter-i kebir hesaplarının (bu hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı farklar için açılacak tali hesapların) alacağına karşılık bu hesabın borcuna kaydedilir.

698- ENFLASYON DÜZELTME HESABI
Bu hesap parasal olmayan kıymetlerin düzeltilmesi sonucu oluşan farkların izlendiği hesaptır.  

İşleyişi:
Parasal olmayan bilanço kalemlerinin düzeltilmesi sonucu oluşan farklar, ilgili varlık ve kaynaklara ilişkin defter-i kebir hesaplarına (bu hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı farklar için açılacak tali hesaplara) karşılık bu hesaba kaydedilir. Parasal olmayan varlık kalemlerinin enflasyona göre düzeltilmesi sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesabın alacağına, parasal olmayan kaynak kalemlerindeki artışlar ise borcuna yazılır.

Bu hesap, alacak ve borç kalanı vermesi durumuna göre, “648- Enflasyon Düzeltmesi Karları” veya “658- Enflasyon Düzeltmesi Zararları” hesabına devredilerek kapatılır.

Bilanço kalemleri yanında gelir tablosunu da düzelten işletmeler parasal olmayan varlık ve kaynakların düzeltme farklarına ilave olarak gelir tablosu kalemlerinin düzeltilmesinden ortaya çıkan farkları da bu hesaba kaydederler. Gelir hesaplarının düzeltilmesinden ortaya çıkan farklar ilgili gelir hesaplarının (bu hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı farklar için açılacak tali hesapların) alacağına karşılık bu hesaba borç yazılır. Gider hesaplarının düzeltilmesinden ortaya çıkan farklar da ilgili gider hesaplarının (bu hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı farklar için açılacak tali hesapların) borcuna karşılık bu hesaba alacak yazılır. Hesabın alacak kalanı “648- Enflasyon Düzeltmesi Karları” hesabına, borç kalanı ise “658- Enflasyon Düzeltmesi Zararları” hesabına devredilerek kapatılır.

B-
VERGİ USUL KANUNUNUN GEÇİCİ 25 İNCİ MADDESİ KAPSAMINDA DÜZELTME İŞLEMİNE İLİŞKİN MUHASEBE HESAPLARI:
5024 sayılı Kanunun 5 inci maddesi ile Vergi Usul Kanununa eklenen geçici 25 inci madde ve bu maddeye ilişkin olarak yayımlanan 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğine göre 31/12/2003 tarihli bilançonun enflasyon düzeltmesinde, parasal olmayan kalemlerin düzeltilmesinden ortaya çıkan düzeltme farkları ve sıfırlanması gereken özkaynak kalemleri “698- Enflasyon Düzeltme Hesabı” na aktarılır. “698- Enflasyon Düzeltme Hesabı”nın kalanı gelir yada gider unsuru olarak dikkate alınmayıp “570- Geçmiş Yıllar Karları” hesabına veya “580- Geçmiş Yıllar Zararları” hesabına aktarılarak kapatılır.
“17- Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri” hesap grubundaki yıllara yaygın inşaat işlerine ilişkin maliyetlerin ve “35- Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakedişleri” hesap grubundaki hakediş bedellerinin düzeltmesinden ortaya çıkan farklar, “697- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabında” izlenir. Bu hesap alacak ve borç kalanı vermesi durumuna göre “178- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” veya “358- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” na devredilerek kapatılır.
Tebliğ olunur.
(1) 10/01/1961 tarih ve 10703 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
(2) 30/12/2003 tarih ve 25332 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
(3) 28/02/2004 tarih ve 25387 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.”
 
Yukarıda yer verilen konuyla ilgili ek bilgiye ihtiyaç duyduğunuzda lütfen tarafımızla irtibata geçiniz.
 
Saygılarımızla,
 
DRT Denetim Revizyon Tasdik
Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş.