Numara : 57
Tarih : 8.4.2004
VERGİ  SİRKÜLERİ
NO: 2004/57
 
KONU
 
Enflasyon Düzeltmesi Uygulaması ve 2004 1. Geçici Vergi Dönemi Yeniden Değerleme Oranı (% 3,4)
 
 
Gelirler Genel Müdürlüğünce yayımlanan 4 Nolu Vergi Usul Kanunu Sirkülerinde, 5024 sayılı Kanun ile getirilen gelir ve kurumlar vergisi matrahlarının tespitinde enflasyon düzeltmesi uygulaması hakkında açıklamada bulunulmuştur.

Aynı Sirkülerde ayrıca 2004 yılının ilk geçici vergi dönemine ilişkin yeniden değerleme oranı % 3,4 olarak açıklanmıştır.

Vergi matrahlarının tespitinde enflasyon düzeltmesi uygulamasına ilişkin düzenleme hakkında daha önce 2004/44 sayılı sirkülerimizde ayrıntılı açıklama yapılmıştı. Gelirler Genel Müdürlüğünün 4 Nolu VUK Sirkülerinde yer verilen açıklamalar, daha önce sizlere duyurmuş olduğumuz tereddütlü konuların bir kısmına açıklık getirmektedir.

Bilindiği gibi Mart 2004 TEFE oranının açıklanmasıyla birlikte, vergi enflasyon muhasebesi uygulamasının koşullarından olan son 12 aylık TEFE artış oranının % 10’un altında kaldığı dolayısıyla 2004 yılının ilk geçici vergi dönemi bakımından VUK’nun 5024 sayılı Kanun ile değişik Mükerrer 298’inci maddesine göre enflasyon düzeltmesi yapılmayacağı kesinleşmiştir.

Bu durum, ayrıntılarına 2004/44 sayılı sirkülerimizde yer verdiğimiz bir konuyu da beraberinde getirmiştir: 2004 yılının ilk geçici vergi döneminde enflasyon düzeltmesi yapılmayacak olması, 31/12/2003 başlangıç düzeltmesi bakımından 5024 sayılı Kanununun Geçici 1’inci maddesi hükmünden yararlanmayı engeller mi? Bu soruya ilişkin değerlendirmemiz, böyle bir durumda, geçici 1 inci maddedeki bildirim koşullarına uyulmak kaydıyla ilk geçici vergi döneminde 31/12/2003 düzeltmesinin yapılmayabileceği yönündeydi. 4 Nolu VUK Sirkülerinde de bu yönde açıklama yapılmaktadır. Buna göre, 2004 yılının ilk geçici vergi dönemi bakımından beyannamede veya ayrı bir yazılı bildirimde bulunmak kaydıyla 31/12/2003 düzeltmesinin ikinci geçici vergi dönemine ertelenmesi mümkündür. Bu durumda 31/12/2003 başlangıç düzeltmesi kayıtları 10 Ağustos 2004 tarihine kadar yapılabilecektir.

Eğer 5024 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesi hükmünden yararlanmak istenilmiyorsa bu durumda 2004 yılı ilk geçici vergi dönemine ilişkin matrahın, 31/12/2003 bilançosunun düzletilmiş tutarları esas alınarak belirlenmesi gerekir. Bu durumda, 31/12/2003 başlangıç düzeltmesi kayıtları 10 Mayıs 2004 tarihine kadar yapılabilecektir.

Sirkülerde herhangi bir ayrıntı yer almamakla birlikte, bize göre 31/12/2003 başlangıç düzeltmesi kayıtlarının kural olarak 2003 yılı defterlerinde yapılması gerekir. Bununla birlikte, gerek konuya ilişkin genel tebliğin gerekse sirkülerlerin geç yayımlanmış olmaları ve 2003 yılı defterlerinin kapanış tasdiklerinin yapılmış olması nedeniyle bu düzeltmenin 2004 yılı defterlerinde yapılmasının da usulsüzlük cezası gerektirmeyeceği görüşündeyiz. Çünkü çoğu durumda bilgisayar sistemleri belirli bir tarihten önceki kayıtları kabul etmemekte, zorunlu olarak kayıtların 2004 yılı defterlerine yapılması gereği ortaya çıkmaktadır.

Bu noktada, ilk geçici vergi döneminde enflasyon düzeltmesi yapacaklar için iki tür düzeltme kaydından söz etmek gerekir. Bu düzeltmelerden ilki, 31/12/2003 başlangıç düzeltmesi kayıtlarıdır. İkinci düzeltme ise, başlangıç düzeltmesinin gecikmesinden kaynaklanan farklara ilişkin düzeltme kayıtlarıdır. Örneğin, başlangıç düzeltmesi ancak Mart 2004 itibariyle yapılmışsa, Ocak ve Şubat aylarında satılan emtiaya ilişkin satış kar/zararının emtia stokunun olası düzeltme farkından kaynaklanan farkın ilk geçici vergi dönemi matrahına yansıtılabilmesi amacıyla yapılacak düzeltme kayıtlarıdır.
 
31/12/2003 düzeltmesinin ilk geçici vergi dönemi matrahındaki etkilerine ilişkin ayrıntılı değerlendirmelerimiz için 2004/44 nolu vergi sirkülerimize başvurulabilir.

Özel hesap dönemine sahip olanlar bakımından yukarıda yapılan değerlendirmeler, 31/12/2003 başlangıç düzeltmesi 2004’te biten hesap dönemi sonu bilançosunun düzeltmesi, 2004 yılının ilk geçici vergi dönemi ise 2004’te sona eren hesap döneminden sonraki hesap döneminin ilk geçici vergi dönemi olarak dikkate alınarak yapılmalıdır.

Bu belirlemelerimizden sonra Gelirler Genel Müdürlüğünün 4 Nolu VUK Sirküleri aşağıda bilgilerinize sunulmaktadır.
 
“VERGİ USUL KANUNU SİRKÜLERİ /4
Konusu
: Enflasyon Düzeltmesi Uygulaması, Yeniden Değerleme Oranı
Tarihi
: 07.04.2004
Sayısı
: VUK-4/2004-2/Enflasyon Düzeltmesi Uygulaması-3
İlgili olduğu maddeler
: Vergi Usul Kanunu Mükerrer Madde 298, Geçici Madde 25, 5024 Sayılı Kanun Geçici Madde 1
 
1.Giriş
2004 yılının ilk geçici vergi döneminin sonu itibarıyla enflasyon düzeltmesi yapmak için gerekli şartların oluşup oluşmadığı; 31.12.2003 tarihli bilançoların Vergi Usul Kanununun geçici 25 inci maddesine göre düzeltilip düzeltilmeyeceği veya 5024 sayılı Kanunun geçici 1 nci maddesi uyarınca düzeltmeye tabi tutmak istemeyen mükelleflerin ne gibi işlem yapacağı; düzeltmeye ilişkin defter kayıtlarının ne zaman gerçekleştireceği hususları bu sirkülerin konusunu oluşturmaktadır.
 
2. 2004 Yılının İlk Geçici Vergi Döneminde Vergi Usul Kanununun Mükerrer 298 nci Maddesine Göre Enflasyon Düzeltmesi
Vergi Usul Kanununa 5024 sayılı Kanunla eklenen mükerrer 298 inci maddenin (A) fıkrasının (1) numaralı bendiyle enflasyon düzeltmesi yapılmasının gerekli şartları belirlenmiştir. Bu bentte, geçici vergi uygulamasında kazançları bilanço esasına göre tespit edilen gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinin fiyat endeksindeki artışın, üçer aylık dönemlerin son ayı dahil önceki otuz altı ay için % 100’den ve son on iki ay için % 10’dan fazla olması halinde bilançolarını enflasyon düzeltmesine tabi tutacakları hükmüne yer verilmiştir.

Buna göre 2004 yılının ilk geçici vergi döneminde enflasyon düzeltmesi yapılabilmesi için; TEFE’de
· 1/4/2001 – 31/3/2004 döneminde % 100’ün,
· 1/4/2003 – 31/3/2004 döneminde % 10’un,
üzerinde bir artış olması halinde enflasyon düzeltmesi yapılabilecektir. 3/4/2004 tarihinde Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından Mart 2004 ayına ilişkin açıklanan TEFE 7.862,2 olarak gerçekleşmiştir. Bu değer 1/4/2003 tarihine göre % 10’un üzerinde bir artışı göstermediğinden 2004 yılının ilk geçici vergi döneminde enflasyon düzeltmesi şartlarının gerçekleşmediği anlamına gelmektedir.

Bu nedenle 2004 yılının ilk geçici vergi döneminin sonu itibarıyla Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 nci maddesine göre enflasyon düzeltmesi yapılmayacaktır.

3. 31.12.2003 Tarihli Bilançonun Düzeltilmesi
5024 sayılı Kanunun geçici 1 nci maddesinde yer alan hükme göre, dileyen mükellefler 2004 yılının ilk geçici vergi döneminde enflasyon düzeltmesi yapmayabilecekler ve söz konusu dönemde beyan edecekleri geçici vergi matrahlarının tespitinde de enflasyon düzeltmesine ilişkin hükümler yerine Vergi Usul Kanununun bu Kanunla değiştirilmeden önceki değerleme hükümleri ile Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanununun bu Kanunla kaldırılan hükümlerini ve Vergi Usul Kanununun 280 inci maddesinin bu Kanunla kaldırılan son fıkrasını dikkate alabileceklerdir.

Buna göre dileyen mükellefler, 31.12.2003 tarihli bilançolarını enflasyon düzeltmesine tabi tutmaksızın; 2004 yılının ilk geçici vergi döneminde beyan edecekleri geçici vergi matrahlarını, 5024 sayılı Kanunla yapılan değişiklikleri dikkate almadan önceki hükümlere göre hesaplayabileceklerdir.

Ancak, 31.12.2003 tarihli bilançolar üzerinde 5024 sayılı Kanunun geçici 25 inci maddesi uyarınca 2004 yılının ilk geçici vergi dönemine ilişkin beyanname verme süresine kadar enflasyon düzeltmesi yapılması halinde, 5024 sayılı Kanunun geçici 1 nci maddesinde yer alan söz konusu hükümden yararlanılamayacaktır. Bunlar için, düzeltme sonucu oluşan tutarlar 2004 yılına ait ilk geçici vergi döneminin başlangıç değerleri olarak dikkate alınacak ve 5024 sayılı Kanunla getirilen yeni hükümlere göre (mükerrer 298 inci maddeye göre yapılacak enflasyon düzeltmesine ilişkin hükümler hariç olmak üzere) geçici vergi matrahları tespit edilecektir.

4. Vergi Usul Kanununun Geçici 25 inci Maddesine Göre Yapılacak Olan Enflasyon Düzeltmesinin Kayıt Zamanı
Gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinden;
- 2004 yılı ilk geçici vergi döneminde 31.12.2003 tarihli bilançolarını düzeltmek isteyenler, ilk geçici vergi beyannamesinin verilme tarihi olan 10 Mayıs 2004 tarihine kadar,
- İlk geçici vergi döneminde geçici 1 inci madde hükümlerini dikkate alarak işlem yapmak isteyenler ise 31.12.2003 tarihli bilançolarının düzeltilmesine ilişkin kayıtlarını 10 Ağustos 2004 (2004 yılının ikinci geçici vergi döneminin beyanname verme tarihi) tarihine kadar
düzeltme kayıtlarını yapacaklar ve düzeltmelerin yapıldığı tarih itibarıyla defter kayıtlarına intikal ettireceklerdir.

5.Özel Hesap Dönemine Sahip Olanlar
Vergi Usul Kanununun 174 üncü maddesinde, kendisine özel hesap dönemi tayin edilenlerin ticari ve zirai kazançlarının, hesap dönemlerinin kapandığı takvim yılının kazancı olduğu belirtilmiştir. Diğer taraftan 5024 sayılı Kanunla Vergi Usul Kanununun geçici 25 inci maddesinin (k) bendine göre, kendisine özel hesap dönemi tayin edilen mükelleflerde;
· 31/12/2003 tarihli bilanço, 2004 yılı içinde biten hesap dönemi sonundaki bilançoyu,
· 2003 yılı hesap dönemi, 2004 yılı içinde biten hesap dönemini,
· 1/1/2004 tarihi 2004 yılı içinde başlayan hesap döneminin başındaki tarihi
ifade etmektedir. Bu nedenle kendisine özel hesap dönemi tayin edilmiş mükelleflerin, bu sirkülerle yapılan açıklamaları, anılan tarihleri göz önünde bulundurarak değerlendirmeleri gerekmektedir.

6. 2004 Yılı İlk Geçici Vergi Döneminde Uygulanacak Yeniden Değerleme Oranı
5024 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesinde, dileyen mükelleflerin enflasyon düzeltmesi yapmayacakları belirtilmiştir. Bu hükme göre, dileyen mükellefler 2004 yılı ilk geçici vergilendirme dönemine münhasır olarak eski hükümlere göre işlem yapabileceklerdir.
Bu nedenle, 2004 yılı ilk geçici vergi döneminde eski hükümlere göre işlem yapmak isteyen mükellefler için üç aylık ilk geçici vergi döneminde uygulanacak yeniden değerleme oranı % 3,4 ( yüzde üç virgül dört) olarak tespit edilmiştir.
Duyurulur.

Kemal UNAKITAN
MALİYE BAKANI”
Yukarıda yer verilen konuyla ilgili ek bilgiye ihtiyaç duyduğunuzda lütfen tarafımızla irtibata geçiniz.
 
Saygılarımızla,
 
DRT Denetim Revizyon Tasdik
Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş.