Numara : 19
Tarih : 28.3.2005
VERGİ  SİRKÜLERİ
NO: 2005/19
 
KONU

Enflasyon Düzeltmesi Uygulamasına İlişkin Açıklamalar (17 Sayılı Vergi Usul Kanunu Sirküleri)

 
Gelirler Genel Müdürlüğü yayımlamış olduğu 17 Sayılı Vergi Usul Kanunu  Sirkülerinde enflasyon düzeltmesine ilişkin olarak açıklamalarda bulunmuştur. Sirkülerde yer verilen açıklamalar aşağıda bilgilerinize sunulmaktadır.

1. Reel Olmayan Finansman Maliyeti

1. 1. Reel Olmayan Finansman Maliyetinin Tevsik Edilebilmesi Halinde Düzeltme İşlemi
Maliye Bakanlığı şimdiye kadar enflasyon düzeltmesiyle ilgili olarak yayımlamış olduğu tebliğ ve sirkülerlerde reel olmayan finansman maliyetinin tevsik edilebildiği durumda düzeltme işleminin nasıl yapılacağına ilişkin ayrıntılı örnek vermemiştir. 328 Sıra Nolu VUK Genel Tebliğinde verilen örnek ise aynı yıl içerisinde alınıp kapatılan kredinin faizine ilişkindir. Finansman giderinin vadesinin birden fazla yıla sarktığı durumlarda reel olmayan finansman maliyetinin nasıl hesaplanarak düzeltmeye esas aktif kıymet maliyetinden ayıklanacağına ilişkin olarak ilk defa örnek verilmektedir.
Sirkülerde verilen örnekler dört ayrı duruma ilişkindir:

a)    Aktifleştirme tarihinden sonraki finansman giderinin tamamının maliyete ilave edildiği ve normal amortisman ayrıldığı durum,
b)    Aktifleştirme tarihine kadar oluşan finansman giderinin aktif kıymet maliyetine eklendiği, sonraki yıllarda oluşan finansman giderinin ise doğrudan giderleştirildiği ve normal amortisman ayrıldığı durum,
c)    Aktifleştirme tarihinden sonraki finansman giderinin tamamının maliyete ilave edildiği ve azalan bakiyeler usulünde (hızlandırılmış) amortisman ayrıldığı durum,
d)    Aktifleştirme tarihine kadar oluşan finansman giderinin aktif kıymet maliyetine eklendiği, sonraki yıllarda oluşan finansman giderinin ise doğrudan giderleştirildiği ve azalan bakiyeler usulünde (hızlandırılmış) amortisman ayrıldığı durum.
       Genel olarak ifade etmek gerekirse, reel olmayan finansman maliyetinin tevsik edilebildiği duruma göre düzeltme işlemi yapmak çok karmaşık bir hesaplamayı ve bilgi üretimini gerektirmektedir. Sirkülerde bu konuda verilen örneklerin tamamı finansman maliyetinin tamamının hesap dönemi sonlarında, eşit tutarlarda oluştuğu, yapılan ödeme tutarının faiz ve anapara şeklinde kolayca ayrıştırabildiği varsayımına dayanmaktadır.

Örnek 1 [Finansman Giderinin Tamamının Aktifleştirildiği ve Normal Amortisman Ayrıldığı Durum]
1999 yılının Ocak ayında 20 milyar liraya bir bina satın alınmıştır. Söz konusu binanın alımında, 6 milyar lira banka kredisi kullanılmış ve kullanılan kredi için toplam 12 milyar lira finansman giderine katlanılmıştır. Bina her yıl yeniden değerlemeye ve normal usulde amortismana (amortisman oranı % 2) tabi tutulmuş, 163 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan açıklamalar paralelinde binanın finansmanında kullanılan krediye ilişkin katlanılan faiz giderlerinin tamamı maliyetle ilişkilendirilmiştir.
Yıllar itibariyle gerçekleşen finansman giderleri aşağıda gösterilmiştir.
1999 yılı için, 4.000.000.000 TL.
2000 yılı için, 4.000.000.000 TL.
2001 yılı için, 4.000.000.000 TL.
Anapara ve faiz ödemeleri, yıl sonlarında ve üç eşit taksitte gerçekleşmiştir. Bu verilere göre 31/12/2003 tarihli bilançoda yer alan söz konusu binanın ve binaya ait birikmiş amortismanların düzeltilmiş tutarları aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.
 
Yıllar
Yeniden Değerleme Öncesi Bina Maliyeti
Yeniden Değerl. Oranı
(%)
Yeniden Değerlenmiş Bina
Maliyeti
Finansman Gid.Eklenmiş
Yen. Değ.
Bina Maliyeti(1)
Üzerinden Amortisman Ayrılacak Tutar
Cari Yıl Amortism. Gideri
Birikmiş Amortism.
ROFM
1999
24.000.000
 
24.000.000
24.000.000
24.000.000
480.000
480.000
3.436.676
2000
24.000.000
56,00
37.440.000
41.440.000
28.000.000
561.633
1.310.433
1.306.391
2001
37.440.000
53,20
57.358.080
65.358.080
32.000.000
644.966
2.609.120
1.771.287
2002
57.358.080
59,00
91.199.347
99.199.347
32.000.000
644.966
4.647.974
 
2003
91.199.347
28,50
117.191.161
125.191.161
32.000.000
644.966
6.500.317
 
Yukarıdaki tablonun düzenlenmesiyle ilgili notlar aşağıdaki gibidir:
-      270 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği gereğince, 1999 yılı içinde aktifleştirilen iktisadi kıymetlerin, 2000 ve sonraki yıllarda maliyet bedellerine eklenen kredi faizleri yeniden değerlemeye tabi tutulmamıştır.
-      Söz konusu amortismana tabi iktisadi kıymetin maliyeti ile ilişkilendirilen finansman giderleri göz önünde bulundurularak, iktisadi kıymetin kalan ömrü içerisinde itfa olunmasını sağlayacak şekilde amortisman ayrılmıştır. Örneğin 1999 yılında aktifleştirilen 4 milyar lira 50 yıl amortisman süresi (% 2) üzerinden amortismana tabi tutulurken, 2000 yılında aktifleştirilen 4 milyar lira kalan amortisman süresi olan 49 yıl üzerinden amortismana tabi tutulmuştur.
-      ROFM hesaplanırken aşağıdaki formül kullanılmıştır (328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinin VI.2.1. bölümü).
 
 
 
 
Borcun Kapatıldığı Aya Ait TEFE - Borcun Alındığı Aya Ait TEFE

 
ROFM
 =
Borç Tutarı
*
 
 
 
 
Borcun Alındığı Aya Ait TEFE
 
Borç tutarı olarak ilk yıl 6 milyar, ikinci yıl; ilk yılda ödenen anapara (2 milyar) düşüldükten sonra kalan kısım olan 4 milyar ve üçüncü yıl ise daha önce ödenen anaparalar toplamının toplam borç tutarından düşüldükten sonra kalan kısım olan 2 milyar alınmıştır.
Buna göre 1999 – 2001 yıllarına ilişkin ROFM şöyle hesaplanmıştır:
 
 
 
 
Aralık 1999 TEFE (1.979,5) – Ocak 1999 TEFE (1.258,6)

Ocak 1999 TEFE (1.258,6)
ROFM (1999)
 : 3.436.676.000 =
6.000.000.000
*
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Aralık 2000 TEFE (2.626,0) – Ocak 2000 TEFE (1.979,5)

Ocak 2000 TEFE (1.979,5)
ROFM (2000)
 : 1.306.433.000 =
 4.000.000.000
*
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Aralık 2001 TEFE (4.951,7) – Ocak 2001 TEFE (2.626,0)

Ocak 2001 TEFE (2.626,0)
ROFM (2001)
 : 1.771.287.000 =
 2.000.000.000
*
 
 
 
 

Buna göre, söz konusu binanın düzeltilmiş tutarı aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.
Düzeltmeye Konu İktisadi Kıymet
Düzeltmeye Esas Alınan Tarih
Düzeltmeye Esas
Tutar
Düzeltme Katsayısı
Düzeltilmiş
Tutar
 
Bina
1999 / Ocak
20.000.000
5,86533
117.306.600
Reel Finansman M.
1999 / Aralık
563.324
3,72928
2.100.794
Reel Finansman M.
2000 / Aralık
2.693.609
2,81116
7.572.167
Reel Finansman M.
2001 / Aralık
2.228.713
1,49082
3.322.610
Reel Finansman M.
2002 / Aralık
0
1,13942
0
Binanın Düzeltilmiş Değeri
130.302.171
 
Yukarıdaki tabloda belirtilen düzeltmeye esas tutarlar aktifleştirilen finansman giderinden ROFM’lerin çıkartılmasından sonra kalan reel finansman maliyetlerini göstermektedir.
Birikmiş amortismanların 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan açıklamalar doğrultusunda düzeltilmesi ise aşağıdaki şekilde gerçekleştirilecektir.
Öncelikle binanın değerinde düzeltme sonrasında ortaya çıkan artış oranı bulunacaktır.
Artış Tutarı = 130.302.171.000 – 125.191.161.000 = 5.111.010.000 TL.
Artış Oranı = 5.111.010.000 / 125.191.161.000 = % 4,08256
Daha sonra söz konusu artış oranı 31/12/2003 tarihli bilançoda görünen birikmiş amortisman tutarına uygulanacak ve düzeltilmiş birikmiş amortisman tutarı bulunacaktır.
Düzeltilmiş Birikmiş Amortisman Tutarı = 6.500.317.000 * 1,04083 = 6.765.724.943 TL

Örnek 2 [Finansman Giderinin Bir Kısmının Aktifleştirildiği ve Normal Amortisman Ayrıldığı Durum]
1999 yılının Ocak ayında 20 milyar liraya bir bina satın alınmıştır. Söz konusu binanın alımında, 6 milyar lira banka kredisi kullanılmış ve kullanılan kredi için toplam 12 milyar lira finansman giderine katlanılmıştır. Bina her yıl yeniden değerlemeye ve normal usulde amortismana (amortisman oranı % 2) tabi tutulmuş, 163 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan açıklamalar paralelinde binanın finansmanında kullanılan krediye ilişkin katlanılan faiz giderlerinin aktifleştirme tarihine kadar olan kısmı maliyete intikal ettirilmiş, aktifleştirildikten sonraki döneme ilişkin olanlar ise doğrudan gider yazılmıştır.
Yıllar itibariyle gerçekleşen finansman giderleri aşağıda gösterilmiştir.
1999 yılı için, 4.000.000.000 TL.
2000 yılı için, 4.000.000.000 TL.
2001 yılı için, 4.000.000.000 TL.
Anapara ve faiz ödemeleri, yıl sonlarında ve üç eşit taksitte gerçekleşmiştir. Bu verilere göre 31/12/2003 tarihli bilançoda yer alan söz konusu binanın ve binaya ait birikmiş amortismanların düzeltilmiş tutarları aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.
Yıllar
Yeniden Değerlemeden Önceki Bina Maliyeti
Yeniden Değerleme Oranı (%)
Yeniden Değerlenmiş Bina Maliyeti
Üzerinden Amortisman Ayrılacak Tutar
Cari Yıl Amortisman Gideri
Birikmiş Amortism.
ROFM
1999
24.000.000
 
24.000.000
24.000.000
480.000
480.000
3.436.676
2000
24.000.000
56,00
37.440.000
24.000.000
480.000
1.228.800
0
2001
37.440.000
53,20
57.358.080
24.000.000
480.000
2.362.522
0
2002
57.358.080
59,00
91.199.347
24.000.000
480.000
4.236.409
0
2003
91.199.347
28,50
117.191.161
24.000.000
480.000
5.923.786
0
 
Buna göre, söz konusu binanın düzeltmiş tutarı aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.
 
 Düzeltmeye Konu İktisadi Kıymet
Düzeltmeye Esas Alınan Tarih
Düzeltmeye Esas Tutar
Düzeltme Katsayısı
Düzeltilmiş
Tutar
Bina
1999 / Ocak
20.000.000
5,86533
117.306.600
Reel Finansman M.
1999 / Aralık
563.324
3,72928
2.100.794
Reel Finansman M.
2000 / Aralık
0
2,81116
0
Reel Finansman M.
2001 / Aralık
0
1,49082
0
Reel Finansman M.
2002 / Aralık
0
1,13942
0
Binanın Düzeltilmiş Değeri
119.407.394
 
Dikkat edilecek olursa, sadece ilk yılın finansman gideri bina maliyetine eklenmiş, sonraki yıllara ilişkin finansman giderleri doğrudan giderleştirilmiştir. Bu nedenle sadece aktifleştirmenin yapıldığı 1999 yılına ait reel finansman maliyeti (4.000.000.000 – 3.436.676 = 536.324) hesaplanarak düzeltme işlemine tabi tutulmuştur.
Birikmiş amortismanların 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan açıklamalar doğrultusunda düzeltilmesi ise aşağıdaki şekilde gerçekleştirilecektir.
 
Öncelikle binanın değerinde düzeltme sonrasında ortaya çıkan artış oranı bulunacaktır.
Artış Tutarı = 119.407.394.000 – 117.191.161.000 = 2.216.233.000 TL.
Artış Oranı = 2.216.233.000 / 117.191.161.000 = % 1,89113
Daha sonra söz konusu artış oranı 31/12/2003 tarihli bilançoda görünen birikmiş amortisman tutarına uygulanacak ve düzeltilmiş birikmiş amortisman tutarı bulunacaktır.
Düzeltilmiş Birikmiş Amortisman Tutarı = 5.923.786.000 * 1,01891 = 6.035.804.793 TL.

Örnek 3 [Finansman Giderinin Tamamının Aktifleştirildiği ve Hızlandırılmış Amortisman Ayrıldığı Durum]
1999 yılının Ocak ayında 20 milyar liraya bir makine satın alınmıştır. Söz konusu makinenin alımında, 6 milyar TL. banka kredisi kullanılmış ve kullanılan kredi için toplam 12 milyar lira finansman giderine katlanılmıştır. Makine her yıl yeniden değerlemeye ve azalan bakiyeler usulünde amortismana (normal amortisman oranı % 20) tabi tutulmuş, 163 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan açıklamalar paralelinde makinenin finansmanında kullanılan krediye ilişkin katlanılan faiz giderlerinin tamamı maliyetle ilişkilendirilmiştir.
Yıllar itibariyle gerçekleşen finansman giderleri aşağıda gösterilmiştir.
1999 yılı için, 4.000.000.000 TL.
2000 yılı için, 4.000.000.000 TL.
2001 yılı için, 4.000.000.000 TL.
Anapara ve faiz ödemeleri, yıl sonlarında ve üç eşit taksitte gerçekleşmiştir. Bu verilere göre 31/12/2003 tarihli bilançoda yer alan söz konusu makinenin ve makineye ait birikmiş amortismanların düzeltilmiş tutarları aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.
Yıllar
Yeniden Değerleme
Öncesi
Makine Maliyeti
Yeniden Değerleme Oranı (%)
Yeniden Değerlenmiş Makine Maliyeti
Finansman Gid. Eklenmiş Yen. Değerl. Makine
Maliyeti
 
Üzerinden Amortisman Ayrılacak Tutar
 
Cari Yıl Amort. Gideri
Birikmiş Amort.
ROFM
1999
24.000.000
 
24.000.000
24.000.000
24.000.000
9.600.000
9.600.000
3.436.676
2000
24.000.000
56,00
37.440.000
41.440.000
41.440.000
10.985.600
25.961.600
1.306.391
2001
37.440.000
53,20
57.358.080
65.358.080
65.358.080
11.925.964
50.635.135
1.771.287
2002
57.358.080
59,00
91.199.347
99.199.347
99.199.347
9.268.601
86.435.290
 
2003
91.199.347
28,50
117.191.161
125.191.161
125.191.161
16.132.597
125.191.161
 

Buna göre, yapılacak düzeltme işlemi aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Düzeltmeye Konu İktisadi Kıymet
Düzeltmeye Esas Alınan Tarih
Düzeltmeye Esas Tutar
Düzeltme Katsayısı
Düzeltilmiş
Tutar
Makine
1999 / Ocak
20.000.000
5,86533
117.306.600
Reel Finansman M.
1999 / Aralık
563.324
3,72928
2.100.794
Reel Finansman M.
2000 / Aralık
2.693.609
2,81116
7.572.167
Reel Finansman M.
2001 / Aralık
2.228.713
1,49082
3.322.610
Reel Finansman M.
2002 / Aralık
0
1,13942
0
Makinenin Düzeltilmiş Değeri
130.302.171
 
Birikmiş amortismanların 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan açıklamalar doğrultusunda düzeltilmesi ise aşağıdaki şekilde gerçekleştirilecektir.
Öncelikle makinenin değerinde düzeltme sonrasında ortaya çıkan artış oranı bulunacaktır.
Artış Tutarı = 130.302.171.000 – 125.191.161.000 = 5.111.010.000 TL.
Artış Oranı = 5.111.010.000 / 125.191.161.000 = % 4,08256
Daha sonra söz konusu artış oranı 31/12/2003 tarihli bilançoda görünen birikmiş amortisman tutarına uygulanacak ve düzeltilmiş birikmiş amortisman tutarı bulunacaktır.
Düzeltilmiş Birikmiş Amortisman Tutarı = 125.191.161.000 * 1,04083 = 130.302.171.000 TL. (Birikmiş amortismanın düzeltilmiş tutarı, virgülden sonraki beş hane alındığı için, 130.302.716.104 TL olarak hesaplanmaktadır. Ancak, iktisadi kıymet amortisman süresini tamamlamış olduğu için, iktisadi kıymetin düzeltilmiş değeri ile birikmiş amortismanın düzeltilmiş değerinin birbirine eşit olması gerektiğinden; makinenin düzeltilmiş tutarı, 130.302.171.000 TL olarak dikkate alınmıştır.)

Örnek 4
[Finansman Giderinin Bir Kısmının Aktifleştirildiği ve Hızlandırılmış  Amortisman Ayrıldığı Durum]
1999 yılının Ocak ayında 20 milyar liraya bir makine satın alınmıştır. Söz konusu makinenin alımında, 6 milyar lira banka kredisi kullanılmış ve kullanılan kredi için toplam 12 milyar TL. finansman giderine katlanılmıştır. Makine her yıl yeniden değerlemeye ve azalan bakiyeler usulünde amortismana (normal amortisman oranı % 20) tabi tutulmuş, 163 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan açıklamalar paralelinde makinenin finansmanında kullanılan krediye ilişkin katlanılan faiz giderlerinin aktifleştirme tarihine kadar olan kısmı maliyete intikal ettirilmiş, aktifleştirildikten sonraki döneme ilişkin olanlar ise doğrudan gider yazılmıştır.
Yıllar itibariyle gerçekleşen finansman giderleri aşağıda gösterilmiştir.
1999 yılı için, 4.000.000.000 TL.
2000 yılı için, 4.000.000.000 TL.
2001 yılı için, 4.000.000.000 TL.
Anapara ve faiz ödemeleri, yıl sonlarında ve üç eşit taksitte gerçekleşmiştir. Bu verilere göre 31/12/2003 tarihli bilançoda yer alan söz konusu makinenin ve makineye ait birikmiş amortismanların düzeltilmiş tutarları aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.
Yıllar
Yeniden Değerleme
Önc. Makine Maliyeti
Yeniden Değerleme Oranı (%)
Yeniden Değerlenmiş Makine Maliyeti
 
Üzerinden Amortisman Ayrılacak Tutar
Cari Yıl Amortisman Gideri
Birikmiş Amortisman
ROFM
1999
24.000.000
 
24.000.000
24.000.000
9.600.000
9.600.000
3.436.676
2000
24.000.000
56,00
37.440.000
37.440.000
8.985.600
23.961.600
0
2001
37.440.000
53,20
57.358.080
57.358.080
8.259.564
44.968.735
0
2002
57.358.080
59,00
91.199.347
91.199.347
7.879.624
79.379.912
0
2003
91.199.347
28,50
117.191.161
117.191.161
15.187.974
117.191.161
0

Buna göre, söz konusu makinenin düzeltmiş tutarı aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.
Düzeltmeye Konu İktisadi Kıymet
Düzeltmeye Esas Alınan Tarih
Düzeltmeye Esas Tutar
Düzeltme Katsayısı
Düzeltilmiş
Tutar
Makine
1999 / Ocak
20.000.000
5,86533
117.306.600
Reel Finansman M.
1999 / Aralık
563.324
3,72928
2.100.794
Reel Finansman M.
2000 / Aralık
0
2,81116
0
Reel Finansman M.
2001 / Aralık
0
1,49082
0
Reel Finansman M.
2002 / Aralık
0
1,13942
0
Makinenin Düzeltilmiş Değeri
119.407.394
 
Birikmiş amortismanların 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan açıklamalar doğrultusunda düzeltilmesi ise aşağıdaki şekilde gerçekleştirilecektir.
Öncelikle makinenin değerinde düzeltme sonrasında ortaya çıkan artış oranı bulunacaktır.
Artış Tutarı = 119.407.394.000 – 117.191.161.000 = 2.216.233.000 TL.
Artış Oranı = 2.216.233.000 / 117.191.161.000 = % 1,89113
Daha sonra söz konusu artış oranı 31/12/2003 tarihli bilançoda görünen birikmiş amortisman tutarına uygulanacak ve düzeltilmiş birikmiş amortisman tutarı bulunacaktır.
Düzeltilmiş Birikmiş Amortisman Tutarı = 117.191.161.000 * 1,01891 = 119.407.394.000 TL.
(Birikmiş amortismanın düzeltilmiş tutarı, virgülden sonraki beş hane alındığı için, 119.407.245.855 TL olarak hesaplanmaktadır. Ancak, iktisadi kıymet amortisman süresini tamamlamış olduğu için, iktisadi kıymetin düzeltilmiş değeri ile birikmiş amortismanın düzeltilmiş değerinin birbirine eşit olması gerektiğinden; makinenin düzeltilmiş tutarı, 119.407.394.000 TL olarak dikkate alınmıştır.)

1.2. Reel Olmayan Finansman Maliyetinden Amortisman Ayrılmamış Tutarın Hesaplanması
Vergi Usul Kanununun geçici 25 inci maddesinin (c) bendine 5228 sayılı Kanunun ile eklenen (3) numaralı alt bent ile (31/12/2003 tarihli bilançoya ait düzeltme ile sınırlı olmak üzere) amortisman süresi bitmemiş olan kıymetlere ilişkin maliyet veya alış bedelinden düşülen reel olmayan finansman maliyetinden amortisman ayrılmamış tutarın, 2004 ve sonraki dönemlerde 5 yılda ve eşit taksitler halinde dönem kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınacağı belirtilmiştir.

Buna göre amortisman süresi bitmemiş olan kıymetlere ilişkin maliyet veya alış bedelinden düşülen reel olmayan finansman maliyetinden amortisman ayrılmamış tutar, 2004 ve sonraki dönemlerde 5 yılda ve eşit taksitler halinde dönem kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınacaktır. Enflasyon düzeltmesi uygulamasında, söz konusu reel olmayan finansman maliyetleri bilançoda gözükmeyeceği için, bunların da mukayyet değerleri ile beyanname üzerinde indirim konusu yapılması gerekmektedir.

Örnek 5
Yukarıda yer alan 1 numaralı örnekteki verileri kullanarak reel olmayan finansman maliyetinden amortisman ayrılmamış tutarın nasıl hesaplanacağı aşağıdaki örnekte gösterilmiştir.

Örnekte yer alan binanın amortisman ayırma süresi 50 yıldır. Buna göre ROFM’nin ilgili yılda amorti olunmayan kısmı aşağıdaki tablodaki gibi hesaplanacaktır.
 
           Yıllar
ROFM
31.12.2003 İtibariyle İtfa Olan ROFM
31.12.2003 İtibariyle İtfa Olmayan ROFM
 
1999
3.436.676
343.668
3.093.008
2000
1.306.391
106.644
1.199.746
2001
1.771.287
110.705
1.660.582
2002
0
0
0
2003
0
0
0
Toplam
5.953.336
 
Yukarıdaki tabloya ilişkin notlar şöyledir:
 
 
 
 
 
ROFM’nin ilgili olduğu finansman giderinin düzeltmeye konu mali tablo tarihi itibariyle birikmiş amortismanı

ROFM’nin ilgili olduğu finansman giderinin düzeltmeye konu mali tablo tarihi itibariyle bilanço değeri
ROFM’nin itfa olunan kısmı
=
ROFM
*
 
 
 
 
 
 
 
 
 
1.953.186.000

 
 
ROFM’nin itfa olunan kısmı (1999 yılı için)
=
3.436.676.000
X
= 343.667.600 TL.
 
 
 
 
19.531.860.000
 
 
Hesaplama sonucu bulunan 5.953.336.000 TL. tutarında itfa olunmayan kısım, (11) sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Sirkülerinde yer alan açıklamalar gereği 2004 takvim yılına ilişkin hesap dönemi ve sonraki dönemlerde 5 yılda ve eşit taksitler halinde gider olarak dikkate alınacaktır. Ancak, amortismana tabi bu iktisadi kıymetin 01/01/2004 tarihinden sonra satılması halinde, satış tarihi itibariyle itfa olunmayan kısmın kıymetin satıldığı hesap döneminde doğrudan gider olarak dikkate alınması mümkün bulunmaktadır.

2. Basit Ortalama Yöntemi
31/12/2004 tarihli bilançoda yer alan stokların basit ortalama yöntemine göre düzeltilmesinde kullanılacak dönem ortalama düzeltme katsayısı, 2004 yılının Aralık ayına ilişkin fiyat endeksinin, bu endeks ile bir önceki geçici vergi döneminin sonundaki (Eylül 2004) fiyat endeksi toplamının ikiye bölünmesi sonucu bulunan endekse bölünmesiyle elde edilen dönem ortalama düzeltme katsayısıdır. Düzeltmeye esas tutar olarak 31/12/2004 tarihli bilançoda yer alan stoklara ait değerler esas alınacaktır. Toplulaştırılmış yöntemlerle düzeltmeye tabi tutulan kıymetlerin maliyet bedeline intikal ettirilen reel olmayan finansman maliyetlerinin düşülmesi ise ihtiyaridir.
 
3. Ayrılmamış Amortismanlar
31/12/2003 tarihli bilançonun enflasyon düzeltmesine tabi tutulması esnasında iktisadi kıymetlere ilişkin birikmiş amortismanların kanuni süresinde ayrılması gereken tutardan daha düşük olduğunun tespit edilmesi durumunda, söz konusu iktisadi kıymetlerle ilgili kanuni süresinde ayrılmayan amortisman tutarı fiilen ayrılmış kabul edilecektir. Yukarıdaki Örnek 1’e göre ifade edilecek olursa, söz konusu bina için 2000 ve 2001 yıllarında amortisman ayrılmamış olsa dahi örnekteki tablo hazırlanacak ve düzeltilmiş bina değeri örnekte yer verilenle aynı olacaktır.

3.1. Amortisman Ayırma Süresi 31/12/2003 Tarihi İtibariyle Bitmiş Olan Kıymetler
31/12/2003 tarihli bilanço enflasyon düzeltmesine tabi tutulurken, süresinde ayrılmamış amortisman tutarları ayrılmış gibi kabul edilecek; birikmiş amortismanların düzeltilmesi işleminde de düzeltme tarihine kadar yasal olarak ayrılması gereken fakat herhangi bir nedenle ayrılmamış bulunan amortismanlar ile ayrılması gereken tutardan daha düşük tutarda ayrılan amortismanların, ayrılmamış veya eksik ayrılmış tutarları tespit edilip 31/12/2003 tarihli bilançoda görünen birikmiş amortisman tutarına eklenecektir.

Örnek 6
(A) İşletmesinin 31/12/2003 tarihli bilançosunda değeri 25.000.000.000 TL. olarak görünen, amortisman süresi 2003 yılı hesap dönemi sonunda sona ermiş olan iktisadi kıymete ilişkin birikmiş amortismanın 20.000.000.000 TL. olduğunu varsayalım.
Bu işletme her yıl düzenli olarak amortisman ayırmış olsaydı, 31/12/2003 tarihli düzeltme öncesi bilançoda bu kıymetin aktif değeri ile birikmiş amortismanının birbirine eşit olması gerekecekti. Söz konusu iktisadi kıymete ait birikmiş amortisman tutarının düzeltilmesi sırasında, bahse konu iktisadi kıymete ilişkin ayrılmayan amortisman tutarları ayrılmış, yani birikmiş amortisman tutarı 25.000.000.000 TL. olarak kabul edilecek ve (amortisman ayırma süresini tamamlamış ancak işletme kayıtlarında iz bedeliyle takip edilmeye devem edilen) söz konusu iktisadi kıymet için istenildiği takdirde, 5024 sayılı Kanun ile getirilen enflasyon düzeltmesi hükümlerine göre enflasyon düzeltmesi yapılmayacaktır.

3.2. Amortisman Ayırma Süresi 31/12/2003 Tarihi İtibariyle Bitmemiş Kıymetler
Amortisman ayırma süresi 31/12/2003 tarihi itibariyle bitmemiş kıymetler için ayrılmayan amortismanların ayrılması işlemi de bir önceki bölümde belirtildiği şekilde gerçekleştirilecek ve söz konusu iktisadi kıymete ait birikmiş amortismanların enflasyon düzeltmesine tabi tutulması, 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinin “VIII. Birikmiş Amortismanların Düzeltilmesi” başlıklı bölümüne göre yapılacaktır.

Enflasyon düzeltmesi ile ilgili olarak Tekdüzen Muhasebe Sisteminin uygulanmasına ilişkin açıklamalar, 05/05/2004 tarih ve 25453 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 12 sıra numaralı Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğinde yapılmış bulunmaktadır. Tebliğde yer alan açıklamalara göre fiilen ayrılmış kabul edilen amortisman tutarlarının muhasebeleştirilmesinde yapılması gereken kayıt aşağıdaki gibi olacaktır.
--------------------------------------------------------------------
 
 
698 Enflasyon Düzeltme Hesabı
XXX
 
 
257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı
 
XXX
--------------------------------------------------------------------
 
 

4. 01/01/2004 Tarihinden İtibaren İktisap Edilen Kıymetlerde Amortisman Uygulaması
Bilanço esasına göre defter tutan gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinden, 5228 sayılı Kanunla değişik 5024 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesine göre 2004 yılı geçici vergi dönemlerinde ihtiyarilikten faydalanarak enflasyon düzeltmesi yapmayanlar, 01/01/2004 tarihinden itibaren aktife giren iktisadi kıymetleri için 5024 sayılı Kanun öncesindeki hükümlere göre amortisman ayıracaklardır.

Söz konusu mükellefler, 31/12/2004 tarihli bilançolarını düzeltme işlemine tabi tutmadan önce bu iktisadi kıymetlere ilişkin amortisman kayıtlarını 333 ve 339 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğleri ekinde yer alan faydalı ömre göre belirlenmiş amortisman oranlarına göre düzelteceklerdir.

5. Amortisman Süresini Tamamlamış Binaların Enflasyon Düzeltmesine Tabi Tutulup Tutulmayacağı
Amortisman sürelerini tamamlamakla birlikte maliyet bedelleri üzerinden itfa edilmiş olmaları nedeniyle net defter değerleri ile bilançoda görünen (iz bedeliyle izlenmeyen) binaların, Vergi Usul Kanununun geçici 25 ve mükerrer 298 inci maddelerine göre enflasyon düzeltmesine tabi tutulması gerekmektedir.

6. Düzeltme İşlemine Tabi Tutulmuş Binalarda Amortisman Uygulaması
Düzeltme işlemine tabi tutulmuş binalarda amortisman uygulamasına ilişkin olarak aşağıdaki örneklerin verilmesi faydalı görülmüştür.

Örnek 7
Hesap dönemi takvim yılı olan ve kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunan (A) Limited Şirketinin; Haziran 1995’de 1 milyon liraya satın aldığı, her yıl amortismana tabi tuttuğu ve yeniden değerleme yaptığı bina ile ilgili olarak 1995 – 2003 yılları için aşağıdaki gibi bir tablo düzenlemek mümkündür (Amortisman oranının % 2 olduğu ve normal amortisman usulünün kullanıldığı varsayılmıştır).
 
 
Yıllar
Yeniden Değerleme Oranı (%)
Yeniden Değerlenmiş Bina Maliyeti
Cari Yıl Amortisman Gideri
Birikmiş Amortismanlar

1
1995
99,5
1.000.000
20.000
20.000
2
1996
72,8
1.728.000
20.000
54.560
3
1997
80,4
3.117.312
20.000
118.426
4
1998
77,8
5.542.581
20.000
230.562
5
1999
52,1
8.430.265
20.000
370.685
6
2000
56,0
13.151.214
20.000
598.268
7
2001
53,2
20.147.660
20.000
936.546
8
2002
59,0
32.034.779
20.000
1.509.109
9
2003
28,5
41.164.691
20.000
1.959.205
 
Binanın düzeltilmiş değerinin 42.500.000 TL olduğunu varsayarsak:
Düzeltme Sonrası Binanın Değerinde Meydana Gelen Artış/Azalış Oranı:
42.500.000 - 41.164.691 = 1.335.309 TL.
1.335.309 / 41.164.691 = % 3,24382
Birikmiş Amortismanların Düzeltilmesi:
1.959.205 x 1,03244 = 2.022.762
2004 yılından itibaren bina için düzeltilmiş tutarı üzerinden amortisman ayrılacaktır. Aşağıda bu durum tablo yardımıyla anlatılmaktadır (Takip eden yıllarda enflasyon düzeltmesi için gerekli şartların oluşmadığı varsayılmıştır).
 
 
Yıllar
 
Bina Maliyeti

Cari Yıl
Amortisman
Gideri
 
Birikmiş Amortismanlar
10
2004
42.500.000
850.000
2.872.762
11
2005
42.500.000
850.000
3.722.762
12
2006
42.500.000
850.000
4.572.762
13
2007
42.500.000
850.000
5.422.762
14
2008
42.500.000
850.000
6.272.762
15
2009
42.500.000
850.000
7.122.762
...
 
 
 
 
45
2039
42.500.000
850.000
32.622.762
46
2040
42.500.000
850.000
33.472.762
47
2041
42.500.000
850.000
34.322.762
48
2042
42.500.000
850.000
35.172.762
49
2043
42.500.000
850.000
36.022.762
50
2044
42.500.000
850.000
36.872.762
 
Görüldüğü gibi söz konusu bina için 1995 – 2003 döneminde yeniden değerlenmemiş değeri üzerinden amortisman ayrıldığı için, amortisman süresi tamamlandığında birikmiş amortisman tutarı bina değerinden daha az olacak ve bilançoda hala itfa edilmeyen bir tutar kalacaktır.

Örnek 8
Hesap dönemi takvim yılı olan ve kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunan (B) Limited Şirketinin; Haziran 1995’de 1 milyon liraya satın aldığı, her yıl amortismana tabi tuttuğu ve yeniden değerleme yaptığı bina ile ilgili olarak 1995 – 2003 yılları için aşağıdaki gibi bir tablo düzenlemek mümkündür (Normal amortisman oranının % 2 olduğu ve azalan bakiyeler usulünün kullanıldığı varsayılmıştır)
 
Yıllar
Yeniden Değerleme Oranı (%)
Yeniden Değerlenmiş Bina Maliyeti
Cari Yıl Amortisman Gideri
 
Birikmiş Amortismanlar
1
1995
99,5
1.000.000
40.000
40.000
2
1996
72,8
1.728.000
38.400
107.520
3
1997
80,4
3.117.312
36.864
230.830
4
1998
77,8
5.542.581
35.389
445.805
5
1999
52,1
8.430.265
33.974
712.044
6
2000
56,0
13.151.214
32.615
1.143.403
7
2001
53,2
20.147.660
31.310
1.783.004
8
2002
59,0
32.034.779
30.058
2.865.034
9
2003
28,5
41.164.691
28.856
3.710.425
 
Söz konusu binanın düzeltilmiş değerinin 42.500.000 TL olduğunu varsayarsak:
Düzeltme Sonrası Binanın Değerinde Meydana Gelen Artış/Azalış Oranı:
42.500.000 - 41.164.691 = 1.335.309 TL.
1.335.309 / 41.164.691 = % 3,24382
Birikmiş Amortismanların Düzeltilmesi:
3.710.425 x 1,03244 = 3.830.791
Görüleceği üzere, birikmiş amortismanlar binanın değerinde meydana gelen artış oranında artırılmıştır. 2004 yılından itibaren bina için düzeltilmiş tutarı üzerinden amortisman ayrılacaktır. Aşağıda bu durum tablo yardımıyla anlatılmaktadır. (Takip eden yıllarda enflasyon düzeltmesi için gerekli şartların oluşmadığı varsayılmıştır.)
Yıllar
Bina Maliyeti
Cari Yıl
Amortisman Gideri
 
Birikmiş Amortismanlar
10
2004
42.500.000
1.546.768
5.377.559
11
2005
42.500.000
1.484.898
6.862.457
12
2006
42.500.000
1.425.502
8.287.958
13
2007
42.500.000
1.368.482
9.656.440
14
2008
42.500.000
1.313.742
10.970.183
15
2009
42.500.000
1.261.193
12.231.375
...
 
 
 
 
45
2039
42.500.000
370.611
33.605.333
46
2040
42.500.000
355.787
33.961.120
47
2041
42.500.000
341.555
34.302.675
48
2042
42.500.000
327.893
34.630.568
49
2043
42.500.000
314.777
34.945.345
50
2044
42.500.000
7.554.655
42.500.000
 
Görüldüğü gibi enflasyon düzeltmesi, binalarını hızlandırılmış amortismana göre itfa edenler için normal amortisman uygulayanlara kıyasla avantaj sağlamakta, 1995 – 2003 döneminde yeniden değerlenmemiş bina değeri üzerinden amortisman ayrılmış olmakla birlikte son yıl geri kalan amortismanın tamamının giderleştirilmesi mümkün bulunmaktadır. Bu durum, azalan bakiyeler usulüne göre amortisman uygulamasında, Vergi Usul Kanununun Mükerrer 315 inci Maddesi gereği, son yıla devreden bakiye değerin tamamının aynı yıl giderleştirilebilmesinden kaynaklanmaktadır.

7. 01/01/2004 Tarihinden Önce Ayrılmış ve Sermayeye İlave Edilmiş Olan Fonlar
01/01/2004 tarihinden önce ayrılmış olan aşağıdaki fonların sermayeye ilavesi nedeniyle oluşan sermaye artışları, 31/12/2003 tarihli bilançonun düzeltilmesi sırasında artış olarak dikkate alınmayacaktır.
- 3096 ve 3996 sayılı Kanunlarda tanımı yapılan şirketlerin, sermaye olarak koydukları yabancı paraların sarf edildikleri veya Türk Lirasına çevrildikleri tarihe kadar lehlerine oluşan kur farkları,
- Gelir Vergisi Kanununun 57 nci maddesinin son fıkrasına göre yetişmesi uzun zaman alan ve kesilip satılmak üzere yetiştirilen ağaçların 57 nci maddede yazılı giderlerden, Vergi Usul Kanununun 283 üncü maddesi uyarınca aktifleştirilen kısmının, Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre yeniden değerlemesinden doğan değer artışları,
- Gelir Vergisi Kanununun 38 nci maddesine istinaden sürekli olarak işlenmiş altın alım-satımı ve imali ile iştigal eden mükelleflerin altın satış tarihindeki İstanbul Altın Borsasında oluşan has altın değeri ile satılan mamulün has altın maliyet bedeli arasında oluşan farklar,
- Bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerin, 4811 sayılı Vergi Barışı Kanununun 11, 12 ve 13 üncü maddeleri uyarınca değerledikleri iktisadi kıymetlere ilişkin değerleme farkları.
Bu çerçevede, 31/12/2003 tarihli bilanço enflasyon düzeltmesine tabi tutulurken, öz sermaye kalemlerinden aşağıda sayılan kalemler bilançoda düzeltilmiş değerleriyle yer alacak, diğer öz sermaye kalemleri ise sıfırlanacak, bir başka ifade ile düzeltilmiş bilançoda gösterilmeyecek; geçmiş yıl kar veya zararı da düzeltilmiş bilanço denkliğini sağlayacak şekilde öz kaynaklar içinde yer alacaktır.
Sermaye,
Hisse Senetleri İhraç Primleri,
Hisse Senedi İptal Karları,
Yasal Yedekler,
Statü Yedekleri,
Olağanüstü Yedekler,
Özel Fonlar (Sabit Kıymet Yenileme Fonu).

8. Taşıma Katsayısının Tespitinde Dönem Kavramı
Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesindeki taşıma katsayısına ilişkin tanımda yer alan, “bir önceki dönemin sonundaki fiyat endeksi” ifadesindeki “bir önceki dönem” kavramından, eğer enflasyon düzeltmesi yıllık olarak yapılıyorsa bir önceki yıl; geçici vergi dönemlerine ilişkin olarak yapılıyor ise bir önceki geçici vergi dönemi anlaşılmalıdır.

9. 2004 Yılı İçinde İşe Başlayan ve Kazançları Bilanço Esasına Göre Tespit Edilen Gelir ve Kurumlar Vergisi Mükellefleri

9.1. Vergi Usul Kanununun Geçici 25 inci Maddesine Göre Enflasyon Düzeltmesi
Vergi Usul Kanununun geçici 25 inci maddesi, esas itibariyle 31/12/2003 tarihli bilançonun düzeltilmesine ilişkin olup 2004 yılı içinde işe başlayan ve kazançları bilanço esasına göre tespit edilen gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri tarafından dönem başı bilançoları üzerinde söz konusu maddeye istinaden düzeltme yapılmayacaktır.

9.2. 2004 Yılı Geçici Vergi Dönemleri İtibariyle Enflasyon Düzeltmesi
Anılan mükelleflerin, işe başlama tarihinden sonra (Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinde yer alan) enflasyon düzeltmesi yapma şartlarının gerçekleşmesi halinde, Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi uyarınca geçici vergi dönemleri sonu itibariyle enflasyon düzeltmesi yapmaları gerekmektedir.

Diğer taraftan 5024 sayılı Kanunun 5228 sayılı Kanunla değişik geçici 1 inci maddesinde, 31/12/2003 tarihi itibariyle aktif ve ciroları toplamları 7,5 ve 15 trilyon liralık limitlerden her hangi birisini aşmayan mükelleflerden dileyenlerin, 2004 yılı geçici vergi dönemlerinde beyan edecekleri geçici vergi matrahlarının tespitinde enflasyon düzeltmesine ilişkin hükümler yerine 5024 sayılı Kanunla değiştirilmeden önceki hükümleri dikkate alabilecekleri belirtilmiş olup; 2004 yılı içinde işe başlayan ve kazançları bilanço esasına göre tespit edilen gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinden içinde bulundukları geçici vergi dönemi sonu itibariyle (Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinde yer alan) enflasyon düzeltmesi yapma şartlarının gerçekleşmesi nedeniyle) düzeltme yapması gerekenler, dönem başı bilançolarının net aktif toplamının 7,5 trilyon Türk Lirasını aşmaması şartıyla ihtiyarilik hakkından yararlanabilecekler ve 2004 yılı geçici vergi dönemlerinde beyan edecekleri geçici vergi matrahlarının tespitinde de enflasyon düzeltmesine ilişkin hükümler yerine 5024 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten önceki hükümleri uygulayabileceklerdir.
Bununla birlikte, 5024 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesi ile getirilen hüküm, 2004 yılı geçici vergi dönemlerinde beyan edilecek geçici vergi matrahının tespitine ilişkin olup, 2004 yılı hesap dönemine ilişkin beyannamenin; Vergi Usul Kanunu, Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanununda, 5024 sayılı Kanunla yapılmış olan değişiklikler göz önünde bulundurularak verilmesi gerekmektedir.

Örnek 9
15/02/2004 tarihinde işe başlayan, kazancı bilanço esasına göre tespit edilen ve hesap dönemi takvim yılı olan tacir Bay (A), işe başladığı geçici vergi dönemi sonu olan 31/03/2004 tarihi itibariyle enflasyon düzeltmesi yapma şartlarının gerçekleşmemesi nedeniyle 31/03/2004 tarihli geçici vergi matrahını enflasyon düzeltmesi yapmadan tespit edecektir.

Diğer taraftan, 2004 yılı ikinci geçici vergi dönemi sonu olan 30/06/2004 tarihi itibariyle enflasyon düzeltme şartları oluştuğundan, 30/06/2004 tarihli geçici vergi matrahının (enflasyon düzeltmesine ilişkin hükümlere göre) düzeltilen 30/06/2004 bilançosuna göre tespit edilmesi ve izleyen geçici vergi dönemlerinde ve hesap dönemi sonunda da enflasyon düzeltmesi yapılması gerekmektedir.
Söz konusu mükellef, dönem başı bilanço net aktif toplamının 7,5 trilyon Türk Lirasını aşmaması halinde, 5024 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesi uyarınca, 2004 yılı geçici vergi dönemlerinde beyan edeceği geçici vergi matrahlarının tespitinde; enflasyon düzeltmesine ilişkin hükümler yerine Vergi Usul Kanununun 5024 sayılı Kanunla değiştirilmeden önceki değerleme hükümleri ile Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanununun 5024 sayılı Kanunla kaldırılan hükümlerini ve Vergi Usul Kanununun 280 inci maddesinin 5024 sayılı Kanunla kaldırılan son fıkrasını dikkate alabilecektir.

10. Tasfiye Halinde Düzeltme İşlemleri
01/01/2004 tarihinden önce tasfiyeye giren şirketlerin tasfiyesinin 2004 yılı içinde sonuçlanması halinde, tasfiye durumundaki şirketlerin geçici vergi beyannamesi verme yükümlülüğü bulunmaması sebebiyle, hem 31/12/2003 tarihli bilanço hem de hesapların kesinleşmesinden sonra düzenlenen bilançonun düzeltilmesi gerekmektedir.

01/01/2004 tarihinden önce tasfiyeye giren kurumlardan, Kurumlar Vergisi Beyannamesinin 2005 yılındaki verilme süresinin sonu itibariyle tasfiyesi henüz sonuçlanmamış olanlar, 31/12/2003 ve 31/12/2004 tarihli bilançolarını, düzeltmeye tabi tutarak 2004 tasfiye dönemine ait beyanname ekinde vereceklerdir. Ancak, tasfiyesi 2004 yılına ilişkin beyanname verme süresinden önce sonuçlananlar, 31/12/2003, 31/12/2004 ve (düzeltme şartları devam ediyor olmak şartıyla) 2005 kıst dönemine ilişkin bilançolarını düzelterek tasfiye beyannamesinin verilme süresi içerisinde tasfiye beyannamesiyle birlikte; beyanname verme süresinden sonra ve 2005 yılı içinde sonuçlananlar ise 31/12/2003 ve 31/12/2004 tarihli bilançolarını 2004 yılına ait beyanname verme süresi içerisinde, (düzeltme şartları devam ediyor olmak şartıyla) 2005 kıst dönemine ilişkin bilançoyu ise tasfiye beyannamesinin verilme süresi içerisinde enflasyon düzeltilmesine tabi tutacaklar ve düzeltilmiş bilançoları tasfiye beyannamesi ekinde vereceklerdir.

11. Yapılmakta Olan Yatırımlarda Enflasyon Düzeltmesi
31/12/2003 tarihi itibariyle bilançoda yer almayan, ilgili aktif hesabına bilanço tarihinden önce aktarılmış bulunan ve yapılmakta olan yatırımlar hesabından gelmiş olan değerlerin düzeltmeye esas tarihi olarak, söz konusu değerlerin aktifleştirme tarihlerinin değil, yapılmakta olan yatırımlar hesabının kullanıldığı tarihlerin alınması gerekmektedir.

Buna göre söz konusu değerlerin düzeltilmesi iki aşamada gerçekleştirilecektir. Öncelikle her harcama, harcamanın gerçekleştiği ay sonu itibariyle aktifleştirme tarihine kadar, sonra da aktifleştirilen bedel kül halinde 31/12/2003 tarihine kadar düzeltilecektir.

12. Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarma İşlerinde Enflasyon Düzeltmesi
Yıllara yaygın inşaat ve onarma işlerine ilişkin olarak 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğ ekindeki (2) numaralı “Parasal Olmayan Kıymetler” listesinde yer verilen yıllara yaygın inşaat ve onarma maliyetleri ile hakedişler, Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi uyarınca deftere kayıt tarihi esas alınarak düzeltme işlemine tabi tutulacaktır.

Tek Düzen Muhasebe sistemine göre söz konusu işlerle ilgili maliyetler, yansıtma hesapları yoluyla 170-177 numaralı hesaplara intikal ettirilecek, düzeltmeye esas tarih olarak da ilgili maliyet hesaplarına kayıt tarihi esas alınacaktır.

Parasal olmayan verilen depozito ve teminatlar, verilen sipariş avansları, taşeronlara verilen avanslar ve alınan sipariş avansları gibi yıllara yaygın inşaat işi ile ilgili değerler de Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinde belirtilen düzeltmeye esas tarihler baz alınmak suretiyle düzeltmeye tabi tutulacak; söz konusu hesapların, yıllara yaygın inşaat ve onarma işi ile ilgili olan kısımlarının 31/12/2003 tarihi itibariyle hesaplanan enflasyon düzeltme farkları da Yıllara Sari İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı ile ilişkilendirilecektir.

Yıllara yaygın inşaat ve onarma maliyetleri ile ilgili olmayan ilk madde malzeme/yarı mamül/mamül/diğer stokların düzeltilmesi sonucu oluşan farkların, Yıllara Sari İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı ile ilişkilendirilmemesi; ancak söz konusu kıymetlerin inşaat maliyetlerine aktarılması halinde, bu tarih itibariyle düzeltme sonucu oluşan farkların, Yıllara Sari İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı ile ilişkilendirilmesi gerekmektedir.

Yıllara yaygın inşaat ve onarma maliyetleri, reel olmayan finansman maliyeti ihtiva edebilen iktisadi kıymetler arasında yer almadıkları için, bünyelerinde reel olmayan finansman maliyeti ihtiva etseler bile ayrıştırma yapılmaksızın düzeltme işlemine tabi tutulacaklardır.

Yıllara yaygın inşaat ve onarma işlerinde mükellefler yabancı para üzerinden yapmış oldukları işlemlerini Vergi Usul Kanununun mevcut hükümleri doğrultusunda değerlemeye devam edecekler, bunlar için ayrıca düzeltme yapmayacaklardır.

13. Birleşme Primi
Vergi kanunlarına göre bir aktif veya pasif kalem olmayan birleşme primi; aktif ve pasifi dengeleyici, geçici bir hesap olup, hangi hesapta izlenirse izlensin bu niteliği değişmeyecektir. Bu nedenle, Kurumlar Vergisi Kanununun 37 nci maddesi kapsamında yapılan devir işlemleri sonucu ortaya çıkan birleşme priminin enflasyon düzeltmesinde dikkate alınmaması gerekmektedir.

14. Karşılıkların Düzeltilmesi
Düzeltme işlemine tabi olacak karşılıklar Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre ayrılması mümkün olan karşılıklardır. Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre ayrılması mümkün olmayan bir karşılık, bilançoda yer alsa bile enflasyon düzeltmesinde dikkate alınmayacaktır.

Örneğin, kıdem tazminatı karşılığı, garanti gider karşılığı gibi karşılıklar Vergi Usul Kanununda sayılan karşılıklar arasında yer almadığından enflasyon düzeltmesinde de kıdem tazminatı karşılığı veya garanti gider karşılığı olarak dikkate alınmayacaklardır. Bir başka ifadeyle, bunların karşılık olarak ayrıldığı kaynağın, parasal olan veya olmayan kıymet olup olmamasına göre, enflasyon düzeltmesinde dikkate alınması gerekir.

Vergi Usul Kanunu hükümlerine uygun olarak ayrılmış olan şüpheli alacak karşılığı ise parasal mahiyet taşıdığından enflasyon düzeltmesine tabi tutulmayacaktır.

15. Yedek Akçelerin Düzeltilmesi
Belli bir dönemde sermaye şirketlerinin öz varlığında meydana gelen artışın (karın) bir kısmının, kanun, ana sözleşme veya genel kurul kararıyla ortaklara dağıtılmayarak işletmenin bünyesinde bırakılması anlamını taşıyan yedek akçeler, parasal olmayan kıymetlerden olup enflasyon düzeltmesine tabi tutulacaklardır.

Düzeltilmiş 31/12/2003 tarihli bilançoda yer alan (vergisi ödenmiş kazanç üzerinden ayrılmış) kar yedeklerinin ve bunların düzeltilmesi sonucunda meydana gelen enflasyon düzeltme farklarının sermayeye ilave edilebilmesi mümkün bulunmaktadır.
01/01/2004 tarihinden sonrasına ait bilançoların düzeltilmesi sırasında, 01/01/2004 tarihinden sonra ayrılmış olan yedek akçelerin düzeltmeye esas tarihi olarak, yedek akçe olarak ayrılmış olan tutarın ait olduğu hesap dönemi sonundaki ay dikkate alınacaktır. Buna göre, 01/01/2004 tarihinden sonraki dönemlere ait bilançoların düzeltilmesi sırasında, 2004 yılı içerisinde ayrılan yedek akçelerin düzeltmeye esas tarihi 2003 yılının Aralık ayı olacaktır.

16. Kanunen Kabul Edilmeyen Giderlerin Düzeltilmesi
01/01/2004 tarihinden itibaren gerçekleşen kanunen kabul edilmeyen giderlere ilişkin olarak bilanço üzerinde herhangi bir düzeltme yapılmayacak olup, söz konusu giderler beyannamede enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş tutarları ile dikkate alınacaktır.

17. 31/12/2003 Tarihli Bilançonun Düzeltilmesi Sonucu Oluşan Geçmiş Yıllar Kar veya Zararı
31/12/2003 tarihli bilançonun düzeltilmesi sonucu oluşan geçmiş yıllar kar veya zararları, kaydedildiği Geçmiş Yıllar Kar/Zararları Hesabının alt hesabında izlenmeye devam edilecek ve sonraki dönemlerde Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi ve 338 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan esaslara göre düzeltme işlemine tabi tutulacaktır.

Vergi Usul Kanununun 5228 sayılı Kanunla değişik geçici 25 inci maddesinin (g) bendi ile mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasının (5) numaralı bendinde yer alan hükme istinaden, öz sermaye kalemlerine ait enflasyon farkları, düzeltme sonucu oluşan söz konusu geçmiş yıl zararlarına mahsup veya kurumlar vergisi mükelleflerince sermayeye ilave edilebilecek ve bu işlemler kâr dağıtımı sayılmayacaktır.

18. Kar Dağıtımı
2003 yılı hesap dönemine ait düzeltme öncesi geçmiş yıl ve/veya carî dönem ticari karının bulunması ve bu tutardan 01/01/2004 tarihinden sonra kar dağıtımı yapılmış olması halinde, kar dağıtımı adı altında gerçekleştirilen bu neviden ödemeler, işletmeden çekilen değer olarak addedilmeyecek ancak, elde edenler açısından vergiye tabi gelir olarak dikkate alınacaktır.

2003 yılı hesap dönemine ait düzeltme öncesi geçmiş yıl ve/veya carî dönem ticari zararının bulunması ve düzeltme sonrasında geçmiş yıl karı oluşması halinde, söz konusu geçmiş yıl karı vergiye tabi tutulmayacak, herhangi bir suretle başka bir hesaba nakledildiği veya işletmeden çekildiği takdirde bu işlemlerin yapıldığı dönemlerin kazancı ile ilişkilendirilmeksizin bu dönemde vergiye tabi olacaktır. Düzeltme sonucu bulunan geçmiş yıl karının kurumlar vergisi mükelleflerince sermayeye ilave edilebilmesi mümkün olup, bu işlem kar dağıtımı sayılmayacaktır.

19. Bankalarca Türk Lirası Ticari Kredilere Uygulanan Ağırlıklı Ortalama Faiz Oranları ve 2004 Yılına Ait Toptan Eşya Fiyat Endeksleri

19.1. Bankalarca Türk Lirası Ticari Kredilere Uygulanan Yıllık Ağırlıklı Ortalama Faiz Oranları (%)
 
2004
Ocak
Şubat
Mart
Nisan
Mayıs
Haziran
Temmuz
Ağustos
Eylül
Ekim
Kasım
Aralık
0-12 Ay Vadeli
34,57
32,57
32,70
31,06
29,49
27,97
28,68
29,31
28,36
27,55
28,57
28,47

19.2. 2004 Yılına Ait Toptan Eşya Fiyat Endeksleri (TEFE)
Ocak
Şubat
Mart
Nisan
Mayıs
Haziran
Temmuz
Ağustos
Eylül
Ekim
Kasım
Aralık
7576,5
7700,6
7862,2
8070,5
8067,8
7982,7
7861,6
7923,5
8069,7
8330,1
8392,7
8403,8
 
20. Re’sen veya İkmalen Tarhiyat
Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 120 nci maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan hükme göre, geçmiş dönemlere ait geçici verginin, % 10’u aşan tutarda eksik beyan edildiğinin tespit edilmesi halinde, % 10’u aşan kısım için re’sen veya ikmalen tarhiyat yapılmakta, tarh edilen ek vergi için vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi uygulanmaktadır.

5024 sayılı Kanunun 5228 sayılı Kanunla değişik geçici 1 inci maddesindeki ihtiyarilikten yararlanarak 2004 yılı geçici vergi dönemlerinde beyan ettikleri geçici vergi matrahlarının tespitinde enflasyon düzeltmesine ilişkin hükümler yerine 5024 sayılı Kanunla değiştirilmeden önceki hükümleri dikkate alan mükellefler hakkında söz konusu % 10’luk yanılma payı uygulaması nedeni ile cezalı tarhiyat yapılmayacaktır.

21. Özel Hesap Dönemine Sahip Olanlar
Vergi Usul Kanununun 174 üncü maddesinde, kendisine özel hesap dönemi tayin edilenlerin ticari ve zirai kazançlarının, hesap dönemlerinin kapandığı takvim yılının kazancı olduğu belirtilmiştir. Diğer taraftan 5024 sayılı Kanunla Vergi Usul Kanununun geçici 25 inci maddesinin (k) bendine göre, kendisine özel hesap dönemi tayin edilen mükelleflerde;
- 31/12/2003 tarihli bilanço, 2004 yılı içinde biten hesap dönemi sonundaki bilançoyu,
- 2003 yılı hesap dönemi, 2004 yılı içinde biten hesap dönemini,
- 01/01/2004 tarihi, 2004 yılı içinde başlayan hesap döneminin başındaki tarihi
ifade etmektedir. Bu nedenle kendisine özel hesap dönemi tayin edilmiş mükelleflerin, bu sirkülerle yapılan açıklamaları, anılan tarihleri göz önünde bulundurarak değerlendirmeleri gerekmektedir.
 
Yukarıda yer verilen konuyla ilgili ek bilgiye ihtiyaç duyduğunuzda lütfen tarafımızla irtibata geçiniz.
Saygılarımızla,
 
DRT Denetim Revizyon Tasdik
Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş.