Numara : 1
Tarih : 2.1.2002
VERGİ  SİRKÜLERİ
NO: 2002/1
 
 
 
KONU
 
Depremden Zarar Görenlerin Vergi Borçları ve Cezalarının Terkini ile Vergi Usul Kanunu, Katma Değer Vergisi Kanunu, Harçlar Kanunu ve Organize Sanayi Bölgeleri Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında 4731 Sayılı Kanun
 
 
30/12/2001 tarihli ve 24626 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “17/8/1999 ve 12/11/1999 Tarihlerinde Meydana Gelen Depremlerden Zarar Görenlerin Vergi Borçları ve Vergi Cezalarının Terkini ile Vergi Usul Kanunu, Katma Değer Vergisi Kanunu, Harçlar Kanunu ve Organize Sanayi Bölgeleri Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında 4731 Sayılı Kanun”, depremden zarar görenlerin vergi borçları ve cezalarının terkinine (kaldırılmasına) ve depremden etkilenen yörelerde yapılan yatırım teşvik belgeli yatırımlara yönelik düezenlemelerin yanısıra vergi mükelleflerini ilgilendiren diğer bazı konularda da düzenlemeler yapmaktadır.
 
Kanunun özellikle vergi borçlarının terkinine ilişkin düzenlemeleri Maliye Bakanlığına ve Bakanlar Kuruluna belirli konularda yetkiler vermektedir. Bu yetkilerin önümüzdeki günlerde genel tebliğ ve kararname bazında kullanılarak konuya ilişkin yeni düzenlemelerin yapılması beklenmektedir. Bu düzenlemeler de ayrıca sizlere duyurulacaktır.
 
4731 sayılı Kanun, depremden etkilenen yörelere yönelik düzenlemelerinin yanısıra bütün mükellefleri ilgilendiren şu konularda da düzenleme yapmıştır:
 
- İhtirazi kayıtla beyan edilip ödendikten sonra yargı kararına göre iade edilip yine yargı kararı uyarınca tahsili gereken vergilere, iade ile yargı kararının Vergi İdaresine tebliği arasında geçen süre için tecil faizi oranında gecikme faizi uygulanacaktır.
- Geçici vergi dönemleri itibariyla yapılacak değerlemede esas alınacak yeniden değerleme oranı, yıllık yeniden değerleme oranının hesaplanmasındaki yöntem uygulanmak suretiyle belirlenecektir. Böylece, geçici vergi dönemlerine ilişkin yeniden değerleme oranı ile yıllık yeniden değerleme oranı arasında hesaplama yöntemi farklılığından kaynaklanan uyumsuzluk giderilmektedir.
 
4731 sayılı Kanunun bütününe yönelik açıklamalarımız aşağıda bilgilerinize sunulmaktadır.

1. DEPREMDEN ETKİLENEN YÖRELERDEKİ VERGİ VE CEZA BORÇLARININ TERKİNİNE YÖNELİK HÜKÜMLER
 
1.1. Terkin Kapsamına Giren Amme Alacakları
4731 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre;  17.8.1999 ve 12.11.1999 tarihlerinde meydana gelen depremlerden zarar gören illerde, bu tarihlerden önceki vergilendirme dönemlerine ilişkin olarak tahakkuk etmiş ve vadesi geldiği halde ödenmemiş veya bu tarihlerden önceki dönemlere ait olup deprem tarihi itibarıyla vadesi geçmemiş olan, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu kapsamına giren vergilerle bunlara bağlı gecikme faizi, gecikme zammı, fon payı ve vergi cezaları ile 16.8.1997 tarihli ve 4306 sayılı Kanuna göre alınan eğitime katkı payı terkin edilebilecek amme alacaklarıdır.
 
1.2. Terkin Esasları
1 inci maddenin 2 numaralı fıkrasına göre, (1) numaralı fıkrada belirtilen mükellef borçlarının terkin edilebilmesi için, mükelleflerin 17.8.1999 ile 12.11.1999 tarihlerinde meydana gelen depremlerde varlıklarının %10 veya daha fazlasını kaybetmiş olmaları gerekmektedir. Bu takdirde kapsama giren borçların tamamı terkin olunur.
 
Ancak, depremden doğan hasar nedeniyle vergi dairesi kayıtlarına kısmen veya tamamen ulaşılamayan il merkezi veya ilçelerdeki bütün mükellefler ile depremin merkez üssü olan Kocaeli'nin Gölcük İlçesindeki mükelleflerin bu yerlerdeki mükellefiyetleri bakımından varlıklarının %10'unu kaybetmiş olma şartı aranmaz. Şu kadar ki, bütün mükelleflerin tahakkuk ve tahsilat kayıtlarına elektronik ortamda dahi olsa ulaşılabilen il merkezi veya ilçelerdeki mükellefler bakımından varlıklarının %10'unu kaybetmiş olma şartı aranmaya devam edilir.
 
Maliye Bakanlığı terkin işlemlerine ilişkin usul ve esasları belirlemeye ve terkin işlemleri için mükelleflere başvuru süresi tespit etmeye yetkilidir. Bu Kanun hükümlerinden yararlanmak için belirlenen süre içerisinde başvuruda bulunmayanlar bu Kanun hükümlerinden faydalanamazlar.
 
Varlıktaki kayıp oranının tespitinde, mükelleflerin beyanları dikkate alınır. Bu beyana ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığınca belirlenir.
 
Terkin kapsamına girmekle beraber bu Kanunun yayımı tarihinden (30/12/2001) önce tahsil edilen amme alacakları red ve iade edilmez.
 
Bu Kanuna göre borçları terkin kapsamına giren mükellefler adına, deprem tarihinden önceki vergilendirme dönemlerine ilişkin olarak terkin kapsamına giren vergi türleri için tarhiyat yapılmaz, deprem tarihinden önceki vergilendirme dönemlerine ilişkin olarak tarhedilen ancak bu Kanunun yayımı tarihine kadar tahakkuk ettiği halde ödenmemiş veya tahakkuk etmemiş olan vergiler terkin edilir. Bu madde uyarınca tarhiyat yapılmayacak olması, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 359 ve 367 nci maddelerine göre işlem yapılmasına engel teşkil etmez.
 
Bu Kanuna göre terkin edilecek amme alacaklarına normal vade tarihlerinden terkin tarihine kadar geçen süre için gecikme faizi ve gecikme zammı uygulanmaz.
 
1.3. Şarta Bağlı Olmaksızın Terkin Edilecek Mükellef Borçları
a) 1 inci maddenin (3) numaralı fıkrasına göre; Sakarya, Kocaeli, Yalova, Bolu ve Düzce illerinin merkez ve ilçelerinde deprem tarihi itibarıyla emlak vergisi, motorlu taşıtlar vergisi, veraset ve intikal vergisi, çevre temizlik vergisi ile harç mükellefiyeti bulunanların, bu mükellefiyetlerine ilişkin olarak söz konusu yerlerdeki vergi dairelerine olan ve (1) numaralı fıkra kapsamına giren borçlarının tamamı terkin olunur.
 
b) 1 inci maddenin (4) numaralı fıkrasına göre; 17.8.1999 ve 12.11.1999 tarihlerinde meydana gelen depremlerden hasar gören bina ve taşıtlara ilişkin deprem tarihlerinden önceki dönemlere ait emlak ve çevre temizlik vergisi ile motorlu taşıtlar vergisi terkin olunur. 
 
1.4. Mücbir Sebep Uygulamasından Yararlanan Mükelleflerin Borçlarına Gecikme Zammı ve Gecikme Faizi Uygulanmayacağı
1 inci maddenin (6) numaralı fıkrasına göre; 17.8.1999 ve 12.11.1999 tarihlerinde meydana gelen depremler nedeniyle Maliye Bakanlığınca ilan edilen mücbir sebep uygulamasından faydalanan mükelleflerin mücbir sebep hali uygulanan yerlerdeki vergi dairelerine olan ve (1) numaralı fıkra kapsamına giren borçlarına mücbir sebep halinin devam ettiği süre için gecikme faizi ve gecikme zammı uygulanmaz. Ancak, söz konusu döneme ilişkin olarak bu Kanunun yayımından önce tahsil edilen gecikme faizi ve gecikme zammı red ve iade edilmez.
 
1.5. Maliye Bakanlığına Tanınan Terkin Yetkisi
1 inci maddenin (9) numaralı fıkrasına göre; 7.8.1999 ve 12.11.1999 tarihlerinden önce vadesi geldiği halde bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih (30/12/2001) itibariyle tahsil edilmemiş bulunan, Sakarya, Kocaeli, Yalova, Bolu ve Düzce illerinin merkez ve ilçelerinde, Devlete ait alacaklardan Maliye Bakanlığına bağlı vergi dairelerince tahsil edilen ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamında olup (1) numaralı fıkra dışında kalan amme alacaklarını terkin ettirmeye Maliye Bakanlığı yetkilidir. Maliye Bakanlığı bu yetkisini, amme alacağının türü ve/veya miktarı açısından ayrı ayrı kullanabileceği gibi il veya ilçeler itibariyle farklı olarak kullanabilir.
 
1.6. 1999, 2000 ve 2001 Yıllarına Ait Gelir Vergisi, Kurumlar Vergisi ve Geçici Verginin Terkini
4731 sayılı Kanunun 2 nci maddesine göre; 1 inci madde uyarınca terkinden yararlanan mükelleflerin; 1999 yılına ilişkin olarak tahakkuk eden yıllık gelir veya kurumlar vergisi, anılan yıla ait olup deprem tarihinden sonraki dönemlere ilişkin geçici vergileri ile kurumların 2000 yılında 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinin birinci fıkrasının (6) numaralı bendinin (b) alt bendi uyarınca yapacakları gelir vergisi tevkifatının tamamı terkin olunur. Bu mükelleflerin 2000 yılına ilişkin olarak tahakkuk eden söz konusu vergileri ile kurumların 2001 yılında 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinin birinci fıkrasının (6) numaralı bendinin (b) alt bendi uyarınca yapacakları gelir vergisi tevkifatı Bakanlar Kurulunca il merkezleri veya ilçeler itibariyle belirlenen oranlarda terkin edilir.

Maliye Bakanlığı terkin işlemlerine ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.

1.7. Terkin Uygulanan Yerlerdeki İşyerlerinde Fiilen Çalışan Ücretliler İçin Özel İndirim Oranının 4 Kat Uygulanacağı
2 nci maddeye göre, 4731 sayılı Kanunun yayımı tarihini takip eden aydan başlamak üzere (Ocak 2002’den başlamak üzere) yirmidört ay süreyle, 1 inci madde uyarınca varlıklarının %10'unu kaybetme şartı aranmaksızın terkin uygulanan il merkezi veya ilçelerdeki işyerlerinde fiilen çalışan ücretliler için 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 31 inci maddesi uyarınca tespit edilen özel indirim tutarı dört kat olarak uygulanır.
 
2. İHTİRAZİ KAYITLA BEYAN EDİLEREK YARGI KARARINA GÖRE İADE EDİLEN VERGİNİN YİNE YARGI KARARINA GÖRE TAHSİLİ DURUMUNDA GECİKME FAİZİ UYGULANACAĞI
4731 Sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin (C) fıkrası ile Vergi Usul Kanununun 112 nci maddesine aşağıdaki (5) numaralı fıkra eklenmiştir.
 
“5. İhtirazi kayıtla beyan edilip ödendikten sonra yargı kararına göre iade edilip yine yargı kararı uyarınca tahsili gereken vergilere, iade tarihinden yargı kararının vergi dairesine tebliği tarihine kadar geçen süre için bu maddede yer alan esaslar dahilinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre belirlenen tecil faizi oranında gecikme faizi hesaplanır.”
 
Bilindiği gibi, Maliye Bakanlığı mükellefçe ihtirazi kayıtla beyan edilerek ödenen ancak vergi yargısı tarafından verilen karara göre iade alınan vergiyi, kararın üst yargı yerinde temyizinde Vergi İdaresinin haklı bulunması nedeniyle tekrar tahsil ettiği durumlarda, verginin mükellefte kaldığı süre için gecikme zammı veya gecikme faizi talep etmektedir. Bakanlığın bu uygulaması, vergi yargısında şimdiye kadar kabul görmemiş, vergi yargısı sürekli olarak Bakanlığın gecikme zammı veya gecikme faizi uygulamasını bozan kararlar vermiştir.
 
Maliye Bakanlığı, yukarıda yer alan düzenleme ile söz konusu durumda, iade ile üst yargı yeri kararının kendisine tebliği arasında geçen süre için tecil faizi oranında gecikme faizi uygulama imkanını elde etmektedir.
 
Bu uygulamaya olanak tanıyan düzenleme 30/12/2001 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiştir.
 
3. GEÇİCİ VERGİ DÖNEMLERİ İÇİN ESAS ALINACAK YENİDEN DEĞERLEME ORANININ BELİRLENMESİ
4731 Sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin (F) fıkrası ile Vergi Usul Kanununun  Mükerrer 298 inci maddesinin birinci fıkrasının (10) numaralı bendinin ikinci alt bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir: “Geçici vergi dönemleri itibarıyla yapılacak değerlemede esas alınacak yeniden değerleme oranı, bir önceki yılın Kasım ayından başlamak üzere; 3, 6, 9 ve 12 nci aylarda bir önceki 3, 6, 9 ve 12 aylık dönemlere göre Devlet İstatistik Enstitüsünün Toptan Eşya Fiyatları Genel İndeksinde meydana gelen ortalama fiyat artış oranı esas alınmak suretiyle belirlenir.
 
Bu oranlar Maliye Bakanlığınca Resmi Gazete ile ilan edilir.”
 
Yapılan değişiklik, geçici vergi dönemleri için açıklanan yeniden değerleme oranı ile yıllık yeniden değerleme oranının hesaplanma yöntemleri arasındaki farklılığı kaldırmaktadır. Böylece, geçici vergi dönemleri için belirlenen yeniden değerleme oranı ile VUK Md. 298’e göre hesaplanan yeniden değerleme oranı aynı sonucu verecektir.
 
4. KATMA DEĞER VERGİSİ KANUNUNDA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER
4731 Sayılı Kanunun 5 inci maddesinin (A) fıkrası ile Katma Değer Vergisi Kanununun 11 inci maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinin sonuna aşağıdaki fıkralar eklenmiştir.     “Türkiye'de ikametgahı, işyeri, kanuni ve iş merkezi bulunmayanların taşımacılık faaliyetlerine ilişkin olarak satın alacakları mal ve hizmetler ile fuar, panayır ve sergilere katılımları dolayısıyla satın alacakları mal ve hizmetler nedeniyle ödedikleri katma değer vergisi, karşılıklı olmak kaydıyla iade edilir.
 
Maliye Bakanlığı iadeden faydalanacak mal ve hizmetler ile uygulamaya ilişkin usul ve esasları tespit etmeye yetkilidir.”
 
Bu düzenleme ile yabancı taşımacıların, taşımacılık faaliyetlerine ilişkin olarak Türkiye’de satın alacakları mal ve hizmetler için ödedikleri katma değer vergilerinin karşılıklı olmak kaydıyla ve  Maliye Bakanlığınca belirlenecek esaslar çerçevesinde kendilerine iade edilmesi imkanı sağlanmaktadır.
 
Kanunun 5 inci maddesinin (B) fıkrası ile Katma Değer Vergisi Kanununun 21 inci maddesinin (c) bendinde yer alan "diğer giderler ve ödemeler"ibaresi "diğer giderler ve ödemelerden vergilendirilmeyenler" şeklinde değiştirilmiştir.
 
Bu değişiklik ile, ithal edilen mallar için daha önce katma değer vergisine tabi tutulan bedellerin ithalat matrahına dahil edilmemesi sağlanmakta ve aynı bedel üzerinden iki kez vergileme yapılması önlenmektedir.
 
5. HARÇLAR KANUNUNDA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER
4731 Sayılı Kanunun 6 ncı maddesinin (A) fıkrası ile Harçlar Kanununun 74 üncü maddesine eklenen (f) bendi ile Türkiye'deki kurum ve kuruluşlara hibe olarak yardım amacıylagönderilecek mal, malzeme, araç ve gereçler için konsolosluklarda düzenlenecek hibe senetleri harçdan müstesna edilmiştir.
 
4731 Sayılı Kanunun 6 ncı maddesinin (B) fıkrası ile 113 üncü maddenin ikinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. “Yıllık harçlar, her yıl ocak ayının başında yıllık olarak tahakkuk ettirilmiş sayılır. Tahakkuk ettirilen harçlar ayrıca mükellefe tebliğ olunmaz ve ocak ayı içerisinde ödenir.”
 
4731 Sayılı Kanunun 6 ncı maddesinin (C) fıkrası ile (6) sayılı tarifenin "III- Yabancılara verilecek ikamet tezkeresi ve Dışişleri Bakanlığı tasdik harçları" bölümünün (1) numaralı bendinin sonuna "(İkamet tezkeresinin alınmaması veya süresinin uzatılmaması, aşılan sürenin kapsadığı tarife itibarıyla hesaplanacak harcın tahsilini engellemez. Bu suretle hesaplanan harç, ceza ve gecikme faizi uygulanmaksızın bir kat fazlası ile tahsil edilir.)" cümleleri eklenmiştir.

6. ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİ KANUNUNDA YAPILAN DEĞİŞİKLİK
4731 Sayılı Kanunun 7 nci maddesi ile 12.4.2000 tarihli ve 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanununun 28 inci maddesinde yer alan "31.12.2001" tarihi "31.12.2002" olarak değiştirilmiştir. Böylece söz konusu maddede öngörülen vergi teşviklerinin uygulanmasının başlangıcı 31.12.2002 tarihine kadar ertelenmiştir.
 
7. DEPREM YÖRESİNDEKİ PREFABRİK KONUTLARIN ÇEVRE TEMİZLİK VERGİSİ MUAFİYETİ
4731 Sayılı Kanunun Geçici 1 inci Maddesine göre 1999 ve 12.11.1999 tarihlerinde meydana gelen depremler sonucu kendilerine prefabrik konut tahsis edilenlerin kullandıkları prefabrik konutlar için tahsis süresince çevre temizlik vergisi ödenmeyecektir.
 
8. DEPREMDEN ETKİLENEN YÖRELERDEKİ TEŞVİK BELGELİ YATIRIMLARA TANINAN KOLAYLIKLAR
4731 Sayılı Kanunun Geçici 2 nci Maddesi ile depremden etkilenen yörelerdeki teşvik belgeli yatırımlar üzerinde depremin yarattığı olumsuz etkilerin giderilmesi amacıyla bu yatırımları gerçekleştirmekte olan mükelleflere bazı kolaylıklar tanınmıştır. Buna göre;
 
1. 17.8.1999 tarihi itibarıyla Kocaeli, Sakarya, Yalova ve Bolu illerinin merkez ve ilçelerinde, yıllık gelir veya kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunanların;
 
a) Bu tarihten önce yatırım teşvik belgesi alınmış yatırımlar, yatırımindirimi, vergi, resim ve harç istisnası uygulaması açısından ilgili mevzuatında yazılı olan şartlara bakılmaksızın tamamlanmış kabul edilir. Yararlanılan yatırım indirimi ve istisnalar dolayısıyla zamanında tahakkuk ettirilmemiş olan vergiler yönünden herhangi bir işlem yapılmaz. Tamamlanmış kabul edilen yatırımlarla ilgili olan ve önceki yıllarda kazancın yetersiz olması dolayısıyla indirim konusu yapılamayan yatırım indirim tutarları izleyen dönemlerde dikkate alınmaz.
 
 b) 17.8.1999 tarihinden önce teşvik belgesine bağlanmış yatırımlarına devam etmeleri halinde, 17.8.1999 veya 12.11.1999 tarihinde meydana gelen depremlerde zarar gören yatırım indirimine konu iktisadi kıymetlerin yenilenmesi için yapılan harcamalar yatırım indiriminden yararlanır.
 
c) 1999 yılında yapılması öngörülen yatırım harcamaları üzerinden hesapladıkları ve 17.8.1999 tarihine kadar verdikleri yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamelerinde indirim konusu yaptıkları yatırım indirimi tutarları ile ilgili olarak, öngörülen yatırım harcamalarının 2002 yılı sonuna kadar gerçekleştirilmesi koşuluyla, herhangi bir işlem yapılmaz.
 
d) 17.8.1999 tarihinden önce başlanan ve teşvik belgesi olmaksızın yatırım indirimi uygulamasından yararlanan yatırımları tamamlanmış kabul edilir. Yatırıma devam edilen hallerde mükellefin başvurusu üzerine, yatırımın tamamlanması için Maliye Bakanlığınca ek süre verilir. Depremde zarar gören yatırım indirimine konu iktisadi kıymetlerin yenilenmesi için yapılan yatırım harcamaları da 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun ek 2 nci maddesinde yazılı tutarla sınırlı olmaksızın yatırım indiriminden yararlandırılır.

2. Mükellefiyetleri yukarıda belirtilen yerlerde bulunmamakla birlikte, söz konusu bölgelerde 17.8.1999 tarihinden önce teşvik belgesine bağlanmış yatırımları bulunan mükelleflerin bu yatırımları ile ilgili olarak da (1) numaralı fıkrada yer alan hükümler uygulanır.
 
3. İstanbul, Eskişehir ve Bursa illerinin merkez ve ilçelerinde 17.8.1999 tarihinden önce yatırım teşvik belgesine bağlanmış yatırımları bulunan mükelleflerin, bu yatırımlarının depremden fiziki olarak zarar görmesi veya yatırımlarına deprem sonrasında inşaat ruhsatı verilmesi işlemlerindeki kısıtlamalar nedeniyle geç başlamış olmaları halinde, söz konusu yatırımları ile ilgili olarak bu maddenin (1) numaralı fıkrasının (c) bendi hükmü uygulanır.
 
4. 17.8.1999 tarihinden önce yatırım teşvik belgesine bağlanmış yatırımları bulunan mükelleflerin, bu yatırımlarına konu iktisadi kıymetlerinin temininde, iktisadi kıymetin teslimini üstlenen mükelleflerin depremden zarar görmesi dolayısıyla, gecikme meydana gelmiş olması halinde söz konusu yatırımları ile ilgili olarak (1) numaralı fıkranın (c) bendi hükmü uygulanır.
 
5. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığınca belirlenir.
 
Saygılarımızla,
 
DRT Denetim Revizyon Tasdik
Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş.