Numara : 38
Tarih : 12.7.2001
VERGİ  SİRKÜLERİ
NO: 2001/38 


KONU

Bireysel Emeklilik Sistemi ile Bağlantılı Olarak Vergi Mevzuatında Yapılan Düzenlemeler 

4697 (R.G.:  10.07.2001; 24458) Sayılı Bazı Vergi Kanunlarında Değişiklik yapılmasına Dair Kanun ile bireysel emeklilik sistemi ile bağlantılı yeni düzenlemeler ile halen mevcut olan özel hayat sigortaları ve emekli sandıklarınca bağlanan aylık ve ödenen tazminatların vergilendirilmesine ilişkin olarak bazı vergi kanunlarında değişiklik yapılmıştır.  Sözkonusu değişiklikler Vergi Kanunları bazında aşağıda dikkatinize sunulmuştur.
 
1. Gelir Vergisi Kanununda Yapılan Değişiklikler

1.1. Gelir Verfisi Kanununa eklenen mükerrer 21. madde;
Gelir Vergisi Kanununun değişik 21. maddesinden sonra gelmek üzere eklenen mükerrer 21. madde ile bireysel emeklilik kapsamında yapılan ödemelere belli oranlarda Gelir Vergisi müstesnası sağlanmıştır. Şöyleki;  

.     Bireysel emeklilik sisteminden emeklilik hakkı kazananlar ile bu sistemden vefat, maluliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılanlara yapılan ödemelerin  
 
 
% 25’i
 
.    Türkiye’de kain ve merkezi Türkiye’de bulunan diğer sigorta şirketlerinden 10 yıl süreyle prim ödeyenler ile vefat, maluliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılanlara yapılan ödemelerin
 
 
 
                                        %10’u,
 
.    Tek primli yıllık gelir sigortalarından yapılan ödemeler,
 

gelir vergisinden müstesna edilmiş olup, ayrıca GVK 94/15’nci maddesine göre de tevkifata tabi tutulmaması sağlanmıştır.  Söz konusu madde 7 Ekim 2001 tarihinde yürürlüğe girecektir.

1.2. Gelir Vergisinden İstisna Edilen Ücretlerde Yapılan Değişiklik;
Gelir Vergisi Kanununun 23/11 nci maddesinde yapılan değişiklik ile kanunla kurulan emekli sandıkları ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen sandıklar  (Bankalar, sigorta şirketleri, reasürans şirketi, ticaret odası, sanayi odası, borsa tarafından kurulmuş bulunan sandıklar) tarafından ödenen emekli, maluliyet, dul ve yetim aylıkları, toplam aylık tutarı en yüksek Devlet memuruna ödenen en yüksek ödeme tutarına kadar ise Gelir Vergisinden istisna tutulmuştur. (Genel katma ve özel bütçelerden ödenen bu nevi aylıklar istisna kapsamındadır.)
 
Yapılan bu düzenleme ile;
 
. 10 yıl süre ile prim veya aidat ödenmiş olması kaydıyla Türkiye’de kain ve merkezi Türkiye’de bulunan özel sigorta şirketleri tarafından ödenen aylıkların istisna uygulamasına ilişkin hüküm yerverilen maddeden çıkarıldı ancak yukarıda 1.1 bölümünde belirtildiği üzere eklenen mükerrer 21. madde ile özel sigorta şirketlerince yapılan ödemelerin istisna tutarı ödemenin %10’u ile sınırlandırılmış oldu.
.   Söz konusu maddeden yararlanabilir emekli sandıkları içinde tüzel kişiliğe haiz olma şartı iptal edilmiş oldu.
.   Yardım sandıklarınca ödenen emekli, maluliyet, dul ve yetim aylıklarının istisnadan  yararlanması için gerekli olan en az 10 yıl süre ile aidat veya prim ödenmiş olma şartı kaldırılmış oldu.
 
Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen sandıklar tarafından ödenen aylıkların toplamı, en yüksek  Devlet memuruna ödenen en yüksek ödeme tutarından fazla ise aradaki fark ücret olarak vergiye tabi tutulacaktır.
 
Sözkonusu madde hükmü 7 Ekim 2001 tarihinden itibaren yürürlüğe girecektir.
 
1.3 Gelir Vergisinden İstisna Edilen Tazminat ve Yardımlarda Yapılan Değişiklik;
Gelir Vergisi Kanununun 25/3 nci  maddesinde yapılan değişiklilik ile kanunla kurulan emekli sandıkları ile 506 sayılı sosyal sigortalar kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen sandıklar tarafından kendilerine zat aylığı bağlananlara aylıkları dışında, kanunları veya statüleri gereğince verilen emekli; dul, yetim ve evlilik ikramiyeleri veya iade olunan mevduatı ve sürelerini doldurmamış bulunanlarla dul ve yetimlerine toptan ödenen tazminatlar gelir vergisinden istisna edilen tazminat ve yardımlar içinde yeralmıştır.  Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen sandıklar tarafından ödenen tazminat, yardım ve toptan ödemeler en yüksek Devlet memuruna ödenen en yüksek ödeme tutarından fazla ise aradaki fark ücret olarak vergiye tabi tutulacaktır.  Bu mukayesede gerek muhtelif sandıklardan gerek aynı sandıktan muhtelif zamanlarda yapılan ikramiye, tazminat ve toplam ödemeler topluca dikkate alınmalıdır.
 
Bu düzenlemenin yürürlülük tarihi 7 Ekim 2001 tarihi olarak belirlenmiştir.
 
Önceki düzenlemeye göre 10 yıl süre ile prim ve aidat ödenmiş olmak kaydıyla Türkiye’de kain ve merkezi Türkiye’de bulunan sigorta şirketleri ve tüzel kişiliğe haiz emekli sandıkları tarafından iade olunan mevduat veya toptan yapılan ödeme tutarı istisnadan yararlanabilmekte idi.

1.4.  Vergiye Tabi Ücretin Tespiti Sırasında Sigorta Primlerinin İndirimine İlişkin   
Düzenlemeler;
.      Kanunla kurulan emekli sandıkları ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen sandıklara ödenen aidat ve primler Gelir Vergisi Kanununun 63/2 nci maddesindeki değişiklikle ücretin safi değerinin tespitinde indirilebilir tutarlar olarak belirlenmiştir.
 
.      Aynı maddenin 3 ncü bendinde yapılan değişiklikle sigortanın veya emeklilik sözleşmesinin Türkiye’de kain ve merkezi Türkiye’de bulunan bir sigorta veya emeklilik şirketi nezdinde akdedilmiş olması şartıyla ücretlinin şahsına, eşine ve küçük çocuklarına ait hayat, ölüm, kaza, hastalık, sakatlık, işsizlik, analık, doğum ve tahsil gibi şahıs sigorta poliçeleri için hizmet erbabı tarafından ödenen primler ile bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı payları ücretin safi değerinin tespitinde indirilebilir tutar olarak belirlenmiştir.
 
İndirim konusu yapılacak prim, aidat ve katkıların toplamı, ödendiği ayda elde edilen ücretin yüzde 10’unu (bireysel emeklilik sistemi dışındaki şahıs sigorta poliçeleri için ödenen primlerde, ödendiği ayda elde edilen ücretin yüzde 5’ini) ve yıllık olarak asgari ücretin yıllık tutarını aşamamaktadır. Ayrıca Bakanlar Kuruluna bu oranı yüzde 20 oranına kadar (bireysel emeklilik sistemi dışındaki şahıs sigorta poliçeleri için yüzde 10 oranına kadar) artırma ve belirtilen haddi asgari ücretin yıllık tutarının iki katını geçmemek üzere yeniden belirleme yetkisi tanınmıştır.
 
Değişiklik öncesi hükme göre indirim konusu yapılacak prim ödendiği ayda elde edilen ücret üzerinden, kanunla kurulu sosyal güvenlik kurumlarına hizmet erbabı hissesi olarak hesaplanan prim veya aidatın aylık tutarını aşamamakta idi.
 
Düzenlemenin yürürlülük tarihi 7 Ekim 2001 olarak belirlenmiştir.
 
1.5.  İşverenler Tarafından Bireysel Emeklilik Sistemine Ödenecek Katkı Payları Safi
        Kazancın Tespitinde İndirilebilir Giderler İçine Alınmıştır.
Safi kazancın tespit edilesi için indirimi kabul edilen giderleri belirleyen GVK’nın 40. maddesine 9 numaralı bent eklenerek işverenler tarafından ücretliler adına bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı paylarınında indirim konusu yapılabilmesi sağlanmıştır.  Ancak gerek işverenler gerekse ücretliler tarafından bireysel emeklilik sistemine ödenen ve vergi matrahının tespitinde dikkate alınan katkı paylarının toplamı ödendiği ayda elde edilen ücretin %10’unu (bireysel emeklilik sistemi dışındaki şahıs sigorta poliçeleri için ödenen primlerde, ödendiği ayda elde edilen ücretin %5’ini) ve yıllık olarak asgari ücretin yıllık tutarını aşamamaktadır.
 
Bu madde 7 Ekim 2001 tarihinde yürürlüğe girecektir.
 
1.6. Tüzel Kişiliğe Haiz Emekli Sandıkları, Yardım Sandıkları ile Emeklilik ve Sigorta
       Şirketleri Tarafından Belli Şartlarda Yapılan Ödemeler Nedeniyle Elde Edilen
       Gelirler Ücret Niteliğinden Çıkarılarak Menkul Sermaye İradı Olarak
       Tanımlanmıştır.
Gelir Vergisi Kanununda menkul sermaye iradını tarif eden 75 nci maddeye 15 nolu bent eklenmek suretiyle tüzel kişiliğe haiz emekli sandıkları, yardım sandıkları ile emeklilik ve sigorta şirketleri tarafından yapılan aşağıdaki ödemeler menkul sermaye iradı olarak nitelendirilmiştir;
 
.      10 yıl süreyle prim, aidat veya katkı payı ödemeden ayrılanlara yapılan ödemeler, 
.      10 yıl süreyle katkı payı ödemiş olmakla birlikte bireysel emeklilik sisteminden emeklilik hakkı kazanmadan ayrılanlar ile diğer sandık ve sigortalardan 10 yıl süreyle prim veya aidat ödeyenlere ve vefat, maluliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılanlara yapılan ödemeler,
.      Bireysel emeklilik sisteminden emeklilik hakkı kazananlar ile bu sistemden vefat, maluliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılanlara yapılan ödemeler.
 
75’nci maddenin 15’nci bendine eklenen sözkonusu kazançlar aynı kanunun 86’ncı maddesinin
1/c fıkrasında yapılan düzenleme ile yıllık beyanname verilmeyen gelirler içine alınmıştır.
 
Yerverilen düzenlemeler 7 Ekim 2001 tarihinde yürürlüğe girecektir.
 
1.7. Yıllık Beyanname ile Bildirilecek Gelirlerden İndirilecek Sigorta Primine İlişkin Düzenlemeler;
.      Düzenlemeden önce beyan edilen gelirin yüzde 5’i ve her bir kişi için asgari ücretin yıllık tutarını aşmamak şartıyla mükellefin şahsına, eşine ve küçük çocuklarına ait hayat, ölüm, kaza, hastalık, sakatlık, analık, doğum ve tahsil gibi şahıs sigortalının primleri mükellefin yıllık beyanname ile bildirecekleri gelirlerden indirim yapabilirken beyan edilen gelire ilişkin oran %10’a çıkarılmış ve aynı oranla sınırlı olmak üzere bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı payları da beyannameden indirilebilir hale getirilmiştir. Ancak bireysel emeklilik sistemi dışındaki şahıs sigorta primleri için sözkonusu indirime tabi olabilecek primi belirleyen beyan edilen gelire ilişkin oran %5 ile sınırlandırılmıştır.
.      Bakanlar kuruluna yukarıda belirtilen %10 oranını %20 oranına kadar (bireysel emeklilik sistemi dışındaki şahıs poliçeleri için %10 oranına kadar) artırma ve belirtilen haddi asgari ücretin yıllık tutarının iki katını geçmemek üzere yeniden belirleme yetkisi verilmiştir.
.      Önceki düzenlemeye göre dar mükellefiyete tabi olanların sigorta primi indirimi yapamayacağına ilişkin hüküm kaldırılmıştır.
 
Sözkonusu değişiklikler 7 Ekim 2001 tarihinden itibaren yürürlüğe girecektir.
 
1.8. Bireysel Emeklilik Gelirlerinin Vergilendirilmesi;
Tüzel kişiliğe haiz emekli sandıkları, yardım sandıkları ile emeklilik ve sigorta şirketleri tarafından emeklilik hakkı kazananlara yapılan ödemeler ile emeklilik hakkı kazanmadan ayrılanlara yapılan ödemelerden farklı oranlarda gelir vergisi stopajı tahsil edilmesini sağlamak amacıyla 94 ncü maddenin birinci fıkrasına aşağıdaki 15 numaralı bent eklenmiştir;
 
“ a) 75 nci maddenin ikinci fıkrasının 15 numaralı bendinin (a) alt bendinde yeralan menkul sermaye iratlarından,
 
    b) 75 nci maddenin ikinci fıkrasının 15 numaralı bendinin (b) alt bendinde yeralan menkul sermaye iratlarından,
 
    c) 75 nci maddenin ikinci fıkrasının 15 numaralı bendinin (c) alt bendinde yeralan menkul sermaye iratlarından”
 
Bu bendin eklenmesi ile bireysel emeklilik kapsamından elde edilecek gelirlerin menkul sermaye iradı olarak emeklilik sisteminde kalınan süre ile değişen oranlarda stopaj yoluyla vergilendirilmesi sağlanmaktadır.
 
Söz konusu madde hükmü Kanunun yayım tarihinden (10 Temmuz 2001) itibaren yürürlüğe girmiştir.
 
2.    Kurumlar Vergisi, Damga Vergisi ve Gider Vergileri Kanunlarında Yapılan
       Değişiklikler
 
2.1 Sigorta ve Emeklilik Şirketleri ile Emeklilik Yatırım Fonlarına Sağlanan Vergisel Avantajlar 
.     Kurumlar Vergisi Kanununun 8 nci maddesinin 4 numaralı bendine (e) alt bendi eklenmek suretiyle emeklilik yatırım fonlarının kazançları kurumlar vergisinden istisna edilmiştir. Ayrıca bu kazançlar GVK’nın 94 ncü maddesine göre de tevkifata tabi tutulmayacaktır.
 
Bu  hüküm 7 Ekim 2001 tarihinden itibaren geçerli olacaktır.
 
.     Damga Vergisi Kanununa Ekli (2) sayılı tablonun “V- Kurumlarla ilgili kağıtlar” başlıklı bölümüne 21 numaralı fıkra eklenerek sigorta ve emeklilik şirketleri ile emeklilik yatırım fonlarının kuruluşları dahil her türlü işlemlerinde düzenlenen ve damga vergisi bu şirketler veya fonlar tarafından ödenmesi gereken kağıtlar damga vergisinden istisna edilmiştir.  Yürürlük tarihi 7.10.2001’dir. 
.     6802 sayılı Gider Vergileri Kanununun 29 ncu maddelerinde yapılan düzenlemelerle aşağıda yerverilen işlemler nedeniyle alınan paralar Banka ve sigorta muamele vergisinden müstesna tutulmuştur.
·     Emeklilik sözleşmeleri, hayat sigortaları (hayat sigortalarında ferdi kaza, hastalık sonucu maluliyet ve tehlikeli hastalıklar teminatlarının da ek teminat olarak verildiği  sözleşmeler dahil) ve sağlık sigortaları ile ihracata ait nakliyat sigortalarında sözleşme ve poliçe üzerinden alınan paralar (Düzenlemeden önce sadece hayat sigortaları ile ihracata ait nakliyat poliçeleri üzerinden alınan paralar BSMV’den müstesna idi. Yürürlük tarihi: 7.10.2001)
·     Emeklilik yatırım fonlarının, sermaye piyasalarında yaptıkları işlemler nedeniyle elde ettikleri paralar (Maddeye yeni eklenmiş bir benttir.Yürürlük tarihi: 07.10.2001)
·     Banka ve sigorta şirketleri ile emeklilik şirketlerinin kuruluşlarında veya sermayelerini artırdıkları sırada çıkardıkları hisse senetlerinin itibari değerlerinin üzerinde elden çıkarılması sonucu kendi lehlerine kalan paralar (maddeye yeni eklenmiş bir benttir.Yürürlük tarihi : 7.10.2001.)
 
3.    Kanunla Değişiklik Yapılmadan Önce Akdedilmiş Poliçelere İlişkin Uygulama;
7 Ekim 2001 tarihinden önce;
 
.     Faaliyete başlamış olan emekli ve yardım sandıklarına ödenen primler ile bu sandıklardan iştirakçilerine yapılan ödemeler için,
.     Akdedilmiş şahıs sigorta poliçelerinin ilgili olduğu prim ve ödemeler, bakımından Gelir Vergisi Kanununun 23,25,63, 75, 89 ve 94 ncü maddeleri için,
 
bu kanunla değişiklik yapılmadan önceki hükümleri geçerli olacaktır.
 
Saygılarımızla,
 
DRT Denetim Revizyon Tasdik
Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş.