VERGİ SİRKÜLERİ
 
NO: 2008/73
 
KONU: 5763 Sayılı Kanun İle İş Kanunu’nda Yapılan Değişiklikler
 
26.05.2008 tarih ve 26887 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan ve istihdam paketi olarak adlandırılan 5763 sayılı “İş Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun” ile 4857 sayılı “İş Kanunu’nda” önemli değişiklikler yapılarak işverenler üzerindeki istihdam yükünü azaltıcı ve iş yeri açmayı kolaylaştırıcı düzenlemeler yapılmıştır.
 
5763 sayılı Kanunla, İş Kanunun’dan başka aşağıdaki kanunlarda da değişikliker yapılmıştır.
 
  • 1774 Sayılı Kimlik Bildirme Kanunu
  • 4447 Sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu
  • 4904 Sayılı Türkiye İş Kurumu Kanunu
  • 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
  • 4046 Sayılı Özelleştirme Uygulamaları Kanunu
  • 3713 Sayılı Terörle Mücadele Kanunu
  • 3146 Sayılı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun
  • 7460 Sayılı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi  Teşkilat Kanunu
  • 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu
  • 1739 Sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu
  • 3289 Sayılı Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü’nün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun
 
İş Kanunu hakkında bazı konularda öngörülen değişiklikleri 2008/68 sayılı sirkülerimiz ile bilgilerinize sunmuştuk. Bu sirkülerimiz ile İş Kanunu değişikliklerinin tamamını yürürlük tarihleri ile birlikte sunacağız.
 
1.  Alt İşverenler Bildirim Yükümlülüklerini Yazılı Alt İşverenlik Sözleşmesi ile Yapacaklardır
 
5763 sayılı Kanun’un 1’inci maddesi ile 4857 sayılı İş Kanunu’nun “İş Yerini Bildirme” ile ilgili 3’üncü maddesine aşağıdaki fıkra eklenerek maddenin ikinci fıkrsı değiştirilmiştir. Maddeye eklenen yeni hüküm aşağıdaki gibidir.
 
“Bu Kanun’un 2’inci maddesinin altıncı fıkrasına göre iş alan alt işveren; kendi işyerinin tescili için asıl işverenden aldığı yazılı alt işverenlik sözleşmesi ve gerekli belgelerle birlikte, birinci fıkra hükmüne göre bildirim yapmakla yükümlüdür. Bölge Müdürlüğü’nce tescili yapılan bu işyerine ait belgeler gerektiğinde iş müfettişlerince incelenir. İnceleme sonucunda muvazaalı işlemin tespiti halinde, bu tespite ilişkin gerekçeli müfettiş raporu işverenlere tebliğ edilir. Bu rapora karşı tebliğ tarihinden itibaren altı işgünü içinde işverenlerce yetkili iş mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir. Rapora altı iş günü içinde itiraz edilmemiş veya mahkeme muvazaalı işlemin tespitini onamış ise tescil işlemi iptal edilir ve alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçileri sayılır."
  
"Asıl işveren-alt işveren ilişkisinin kurulması, bildirimi ve işyerinin tescili ile yapılacak sözleşmede bulunması gerekli diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir."
 
(Yürürlük Tarihi : 26.05.2008)
 
2. 50 Veya Daha Fazla İşçi Çalıştırılan İş Yerlerinde 26.05.2008 Tarihinden İtibaren Eski Hükümlü ve Terör Mağduru Çalıştırılma Mecburiyetine Son Verildi
 
5763 sayılı Kanun’un 2’inci maddesi ile 4857 sayılı Kanun’un “Özürlü Eski Hükümlü ve Terör Mağduru Çalıştırma Zorunluluğu” başlıklı 30’uncu maddesi başlığı ile birlikte değiştirilmiştir. Yapılan değişikliğe göre ;
 
2.1. Madde başlığı “Özürlü ve Eski Hükümlü Çalıştırma Zorunluluğu” olmuştur.
 
2.2. 50 veya daha fazla işçi çalıştırılan iş yerlerinde eski hükümlü ve terör mağduru çalıştırılma zorunluluğu kaldırılmış ve özürlü işçi çalıştırma oranı  % 3 olarak belirlenmiştir. Kamu iş yerlerinde ise % 4 özürlü ve % 2 eski hükümlü işçiyi meslek, beden ve ruhi durumlarına uygun işlerde çalıştırma yükümlülüğü hükme bağlanmıştır.
 
2.3. İş yerlerinde çalıştırılacak özürlülerin ücretleri üzerinden hesaplanacak sigorta primi işveren hissesinin, sigorta primine esas kazanç alt sınırına isabet eden kısmın tamamının 01.07.2008 tarihinden itibaren Hazine tarafından karşılanması hüküm altına alınmıştır.
  
2.4. Ayrıca, kontenjan fazlası özürlü çalıştıran, yükümlü olmadıkları halde özürlü çalıştıran işverenlerin bu şekilde çalıştırdıkları her bir özürlü için prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primine ait işveren hissesinin %50’sinin de 01.07.2008  tarihinden itibaren hazinece karşılanması hükme bağlanmıştır.
 
Yukarıda 2.3 ve 2.4  fıkralarda açıklanan özürlülere ilişkin işveren hissesi prim tutarlarının hazinece karşılanabilmesi için;
 
  • İşverenlerin çalıştırdıkları sigortalılarla ilgili olarak aylık prim ve hizmet belgelerini kanuni süresinde kuruma vermeleri,
  • Sigortalıların tamamına ait sigorta primlerinin sigortalı hissesine isabet eden tutarı ile Hazinece karşılanmayan işveren hissesine ait tutarın ödenmiş olması gerekmektedir.
  • İşveren tarafından ödenmesi gereken primlerin geç ödenmesi halinde, Hazinece Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılacak ödemenin gecikmesinden kaynaklanan gecikme zammı işverenden tahsil edilecektir.
  • Hazinece karşılanan prim tutarları gelir ve kurumlar vergisi uygulamalarında gider veya maliyet unsuru olarak dikkate alınamaz.
3. En Az  50 İşçi Çalıştırılan İş Yerlerinde İş Yeri Sağlık Birimleri Sağlık Ve Güvenlik Birimleri Olarak Yeniden Tanımlanış, Ortak Sağlık Ve Güvenlik Birimlerinden Hizmet Alınmasına İmkan Tanınmıştır.
 
5763 sayılı Kanun’un 3 ve 4’üncü maddeleri ile İş Kanunu’nun 78 ve 81’inci maddeleri değiştirilerek, en az 50 işçi çalıştırılan iş yerlerinde “İş Yeri Sağlık ve Güvenlik Birimi” oluşturularak, hekimlerin yanında diğer sağlık personeli çalıştırılabileceği iş güvenliği uzmanı eğitim ve çalıştırma zorunluluğunun işletme dışında kurulu ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet alarak da yerine getirilebileceği hüküm altına alınmıştır.
 
4. 1 Ocak 2009 Tarihinden İtibaren Çalıştığı İşle İlgili Mesleki Eğitim Almamış İşçiler, Ağır  ve Tehlikeli İşlerde Çalıştırılamayacaklardır
   
5763 sayılı Kanun’un 5’inci maddesi ile İş Kanun’un 85’inci maddesine “Çalıştığı İşle İlgili Mesleki Eğitim Almamış İşçilerin” ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılamayacağı hükmü eklenmiş olup, bu hüküm 01.01.2009 tarihinden itibaren yürürlüğe girecektir.
   
5. Kreş ve Emzirme Odası Yükümlülüğünün İşverenlerce, Dışarıdan Hizmet Alımı İle Yerine Getirilebilmesine İmkan Sağlanmıştır
 
5763 sayılı Kanun’un 6’ıncı maddesi ile İş Kanunu’nun 88’inci maddesine “veya hangi hallerde dışarıdan hizmet alabilecekleri” ifadesi eklenerek bu hususun yönetmelik ile belirleneceği hükme bağlanmıştır.
 
6. İş Yeri Kurma İzni Kaldırılarak İşletme Belgesi Yeterli Görülmüş ve İşletmelerin Kuruluş  Aşamalarında Yaşanan Sorunların Giderilmesi Amaçlanmıştır
 
5763 sayılı Kanun’un 7’inci maddesi ile İş Kanunu’nun 95’inci maddesinin birinci fıkrası değiştirilerek, çok sayıda kurum tarafından aynı gerekçelerle iş yerlerinin kurulması aşamasında, istenen ve bu nedenle mükerrerliğe yol açan “Kurulma İzni” kaldırılarak bakanlıkça verilen “İşletme Belgesi” nin araştırılması yeterli görülmüştür.
 
7. İş Yeri Bildirme Yükümlülüğüne Ait Cezalarda Yeni Düzenleme Yapılmıştır
 
     5763 sayılı Kanun’un 8’inci maddesi ile İş Kanunu’nun 98’inci maddesinde değişiklik yapılarak
  • İş Yeri Bildirme yükümlülüğüne uymayan işverene çalıştırdıkları herbir işçi için 100.- YTL
  • Ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılan ve bildirilmeyen her işçi için 1000.-YTL
  • İş yerini muvazalı olarak bildiren asıl işveren ve alt işveren ve vekillerine ayrı ayrı 10.000.-  YTL idari para cezası getirilmiştir.
 
8. İş Sağlığı ve Güvenliğ İle İlgili Hükümlere Uymayanlara Uygulanacak Para Cezaları Arttırılmıştır
 
5763 sayılı Kanun’un 9’uncu maddesi ile İş Kanunu’nun 105’inci maddesi aşağıdaki gibi değiştirilerek uygulanacak para cezası tutarları arttırılmıştır.
    
“MADDE 105 – Bu Kanun’un;
 
a) 78’inci maddesinde öngörülen yönetmeliklerdeki hükümlere uymayan işveren veya işveren  vekiline, alınmayan her iş sağlığı ve güvenliği önlemi için iki yüz Yeni Türk Lirası, alınmayan önlemler için izleyen her ay aynı miktar,
 
b)    86’ıncı maddesi uyarınca işçilere doktor raporu almayan işveren veya işveren vekiline bu durumda olan her işçi için, 87’inci maddesi gereğince çocuklara doktor raporu almayan işveren veya işveren vekiline bu durumdaki her çocuk için iki yüz Yeni Türk Lirası,
 
c)  77’inci maddesine aykırı hareket eden, 78’inci maddesi gereği işletme belgesi almadan işyeri açan veya belgelendirilmesi gereken işler veya ürünler için belge almayan, 79’uncu  maddesi gereğince faaliyeti durdurulan işi izin almadan devam ettiren veya kapatılan işyerlerini izinsiz açan, 80’inci maddesinde öngörülen iş sağlığı ve güvenliği kurullarının kurulması ve çalıştırılması ile ilgili hükümlere aykırı davranan, iş sağlığı ve güvenliği kurullarınca alınan kararları uygulamayan, 81’inci maddesinde belirtilen   yükümlülükleri yerine getirmeyen, 88 ve 89’uncu maddelerinde öngörülen  yönetmeliklerde gösterilen şartlara ve usullere uymayan işveren veya işveren vekiline  biner Yeni Türk Lirası,
 
d) Bu Kanun’un 85’inci maddesine aykırı olarak ağır ve tehlikeli işlerde onaltı yaşından küçükleri çalıştıran veya aynı maddede belirtilen yönetmelikte gösterilen yaş kayıtlarına aykırı işçi çalıştıran işveren veya işveren vekiline her işçi için bin Yeni Türk Lirası, aynı maddenin birinci fıkrasında belirtilen mesleki eğitim almamış işçi çalıştıran işveren veya işveren vekiline her işçi için beşyüz Yeni Türk Lirası, idari para cezası verilir."
  
Bu madde hükmüne göre verilecek cezaların İş Kanunu’nun 108’inci maddesinde yapılan değişiklik ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürlüğü’nce gerekçesi belirtilmek suretiyle verileceği, hükme bağlanmıştır.
 
İş Kanunu’nun özürlü ve eski hükümlü çalıştırmayanlara verilecek ceza ile ilgili 101’inci maddesi ile iş ve işçi bulma hükümlerine aykırılık teşkil eden filler nedeniyle verilecek cezayı belirtenn 106’ıncı maddesi kapsamındaki idari para cezaları ise Türkiye İş Kurumu İl Müdürlüğü’nce verilecektir.
 
9. İş Kanunu’nun Uygulanması Bakımından; Sanayi’den, Ticaret’ten, Tarım ve Orman İşlerinden Sayılacak İşlerin Esasları Yeniden Belirlenmiştir.
 
5763 sayılı Kanun’un 11’inci maddesi ile İş Kanunu’nun “Sanayi, Ticaret, Tarım ve Orman İşleri” ile ilgili 111’inci maddesi değiştirilerek İş Kanunu’nun uygulanması bakımından sanayi’den, ticaret’ten, tarım ve orman işlerinden sayılacak işlerin esasları maddede detaylı olarak belirlenmiştir.
 
10. İş Kanunu’nun Bazı Maddeleri 26.05.2008 Tarihinden İtibaren Yürülükten Kaldırıldı
 
5763 sayılı Kanun’un 37’inci maddesi (a) fıkrası ile İş Kanunu’nun aşağıdaki maddeleri 26.05.2008 tarihinden itibaren yürürlükten kaldırılmıştır.
 
İş Kanunu’nun ;
  • “İşverenin Ödeme Aczine Düşmesi” hakkındaki 33’üncü maddesi
  • “Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneği” ile ilgili 65’inci maddesi
  • “İş Güvenliği İle İlgili Mühendis ve Teknik Elemanlar” başlıklı 82’inci maddesi
yürürlükten kalkmıştır.
 
 
Yukarıda yer verilen konuyla ilgili ek bilgiye ihtiyaç duyduğunuzda lütfen tarafımızla irtibata geçiniz.
    
Saygılarımızla,
 
Deloitte Türkiye