Numara : 59
Tarih : 25.10.2001
VERGİ  SİRKÜLERİ
NO: 2001/59

 
 
KONU
 
26.7.2001-31.12.2001 Tarihleri Arasında İhraç Edilen Hazine Bonosu ve Devlet Tahvillerinin Faizleri ile Bunların Elden Çıkarılmasından Sağlanan Kazançların İndirim Oranı Uygulamasından Sonraki 50 Milyar Lirası Gelir Vergisinden Müstesna (GVK Geçici Madde 59)
 

Gelir Vergisi Kanununa Bir Geçici Madde Eklenmesine ve Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununda  Değişiklik Yapılmasına Dair 4710 Sayılı Kanun (R.G.: 24/10/2001: 24563) ile Gelir Vergisi Kanununa eklenen Geçici Madde 59, gerçek kişilerce Hazine bonosu ve Devlet tahvillerinden elde edilen faiz geliri ile alım-satım kazancının vergileme rejimine ilişkin olarak yeni esaslar getirmiştir.
 
Madde Metni 
Geçici 59 uncu madde metni aynen şöyledir: “31.12.2004 tarihine kadar, 26.7.2001– 31.12.2002 tarihleri arasında ihraç edilen Devlet tahvilleri ve Hazine bonolarının faiz gelirleri ve elden çıkarılmasından sağlanan diğer kazançlar toplamının; 2001 yılında 50 milyar lirası, 2002 ve izleyen yıllarda bu tutarın veya artırılmış tutarın her yıl için belirlenen yeniden değerleme oranında artırılmasıyla bulunacak tutar gelir vergisinden müstesnadır. Bu istisnadan yararlananlar, 80 inci ve geçici 56 ncı maddelerde yer alan istisnalardan ayrıca yararlanamaz.
 
Ticari işletmelere ait olan bu tür gelirler hakkında bu madde hükmü uygulanmaz.”
 
Mevcut Uygulama
 
Bilindiği gibi, mevcut düzenlemeye göre, kısaca kamu kağıtları olarak nitelendirdiğimiz Devlet tahvili ve Hazine bonosundan gerçek kişilerin şahsi tasarruflarını değerlendirmek suretiyle 2001 yılında elde ettikleri faiz gelirleri toplamı  4,9 milyar lirayı geçmediği sürece beyanname vermek gerekmemektedir. Diğer yandan, 2001 yılında kamu kağıtlarından elde edilen alım – satım kazancının toplamı 3,5 milyar lirayı geçmediği sürece bu gelir için de beyanname verilmemektedir.
 
4,9 milyar lira Gelir Vergisi Kanununun (GVK) 86 ncı maddesine göre belirlenen beyanname verme eşiğini ifade ederken, 3,5 milyar lira aynı Kanunun geçici 56 ncı maddesine göre belirlenen istisna kazanç tutarını yansıtmaktadır. Bu tutarların hesabında, kamu kağıtlarından elde edilen faiz geliri ve alım-satım kazancının enflasyon indiriminden sonraki kısmı dikkate alınır. Hatırlanacağı gibi 2000 yılında elde edilen bu tür gelirler için uygulanan indirim oranı 1’den büyük tespit edildiği için, bu gelirler tamamen beyan dışı kalmıştı. (Menkul sermaye gelirlerinin beyan ve vergilendirme esasları için lütfen 2001/7  sayılı Sirkülerimize bakınız).
 
Geçici 59 uncu Madde Uygulaması 
Yeni düzenleme, kamu kağıtlarının faiz geliri ile alım-satım kazancı arasında herhangi bir ayırım yapmamaktadır. 26.7.2001 – 31.12.2002 tarihleri arasında ihraç edilen kamu kağıtlarından 2001 yılında elde edilen her iki tür (menkul sermaye iradı niteliğindeki faiz geliri ve değer artış kazancı niteliğindeki alım-satım kazancı) gelir toplamının 50 milyar lirası gelir vergisinden istisna edilmektedir. Bu tutar, 2004 yılı sonuna kadar her yıl, kümülatif olarak bir önceki yılın yeniden değerleme oranında artırılacaktır. Örneğin, 2001 yılının yeniden değerleme oranı % 50 olarak belirlenirse, 2002 yılında elde edilen bu tür gelirlerin 75 milyar lirası vergiden istisna edilecektir.
 
26.7.2001 tarihinden önce veya 31.12.2002 tarihinden sonra ihraç edilen kamu kağıtlarından elde edilen faiz ve alım-satım kazançları bu düzenlemeden yararlanamayacaktır. Ayrıca, 26.7.2001-31.12.2002 tarihleri arasında ihraç edilen kamu kağıtlarından, 31.12.2004 tarihinden sonra elde edilen kazançlar da bu düzenleme dışında kalacaktır. Diğer yandan, bu madde kapsamındaki istisnadan yararlananlar, geçici 56 ncı maddede yer alan 3,5 milyar liralık istisnadan ayrıca yararlanamaz.
 
İstisna tutarı, GVK’nun 76 ncı maddesine göre uygulanan enflasyon indirimi düşüldükten sonra kalan tutar dikkate alınarak belirlenmektedir.  2001 yılının indirim oranı, Kasım 2000 – Ekim 2001 döneminde Devlet İstatistik Enstitüsünün Toptan Eşya Fiyatları Genel Endeksinde meydana gelen ortalama fiyat artışını ifade eden yeniden değerleme oranının yine aynı dönemde Devlet tahvili ve Hazine bonosu ihalelerinde oluşan bileşik ortalama faiz oranına bölünmesi ile belirlenmektedir. Bu belirleme henüz yapılmamıştır.
 
2001 yılı için indirim oranının  % 60 çıkacağı varsayımı altında, belirtilen tarihler arasında ihraç edilen kamu kağıtlarından 2001 yılında elde edilen faiz gelirleri ve alım-satım kazancı toplamının yaklaşık 125 milyar lirası (50/0,4) vergi dışı kalacaktır.
 
Diğer yandan, söz konusu tarihler arasında ihraç edilen kamu kağıtlarından elde edilen faiz ve alım-satım kazancının yanısıra 26.7.2001 tarihinden önce ihraç edilen kamu kağıtlarından da faiz veya alım-satım kazancı elde edilmişse, bu gelirler geçici 59 uncu maddeye göre değil geçici 56 ncı ve 86 ncı maddeye göre vergileneceklerdir. Buna göre; indirim oranı da dikkate alınmak suretiyle, 26.7.2001 tarihinden sonra ihraç edilen kağıtlardan elde edilen gelir 50 milyarın altında kalmakla birlikte, bu tarihten önce ihraç edilen kamu kağıtlarından elde edilen gelirler nedeniyle beyanname verip ek vergi ödemek gerekebilir.
 
Yeni Vergileme Esaslarına İlişkin Örnek 
Bir gerçek kişinin 2001 yılındaki geliri, 26.7.2001 tarihinden sonra ihraç edilen kamu kağıtlarından elde ettiği 40 milyar lira faiz geliri ve 35 milyar lira alım- satım kazancının yanısıra, bu tarihten önce ihraç edilen kamu kağıtlarından elde ettiği 15 milyar faiz geliri ve 20 milyar lira alım-satım kazancından ibaret olsun. Enflasyon indiriminin % 60 olacağı varsayımı altında, bu kişinin beyanname verip vermeyeceği şöyle hesaplanacaktır.

26.7.2001’den sonra ihraç edilen kamu kağıdı faizi
40 milyar TL
26.7.2001’den sonra ihraç edilen kamu kağıdı alım-satım kazancı
35 milyar TL
Toplam
75 milyar TL
Enflasyon indirimi ( 75 * % 60 )
45 milyar TL

Kalan

30 milyar TL
 
 
26.7.2001’den önce ihraç edilen kamu kağıdı faizi
15 milyar TL
Enflasyon indirimi (15 * % 60 )
  9 milyar TL
Kalan
  6 milyar TL
 
 
26.7.2001’den önce ihraç edilen kamu kağıdı alım-satım kazancı
  20 milyar TL
Enflasyon indirimi (20 * % 60 )
  12 milyar TL
Kalan
  8 milyar TL
İstisna tutar
3,5 milyar TL
Kalan
4,5 milyar TL
 
 
Yukarıdaki örneğe göre bu kişi; 26.7.2001’den önce ihraç edilen kamu kağıdından elde ettiği faiz gelirinin enflasyon indiriminden sonraki tutarı olan 6 milyar lira, beyanname verme eşiği olan 4,9 milyar lirayı aştığı için beyanname verecek ve bu geliri menkul sermaye iradı olarak beyan edecektir.

Bu kişi, 26.7.2001’den önce ihraç edilen kamu kağıdından elde ettiği alım-satım kazancının enflasyon indiriminden sonraki tutarından 3,5 milyar liralık istisna düşüldükten sonra kalan 4,5 milyar lirayı da faiz geliri için vereceği beyannamede diğer kazanç ve irat (değer artış kazancı) olarak beyan edecektir.

26.7.2001’den sonra ihraç edilen kamu kağıdından elde edilen faiz gelirinin enflasyon indiriminden sonraki tutarı olan 30 milyar
lira, istisna tutarı olan 50 milyar liranın altında kaldığı için verilecek beyannameye dahil edilmeyecektir. Buna göre, bu kişi, 2001 yılında elde ettiği toplam 110 milyar liralık kamu kağıdı gelirinin sadece 10,5 milyar lirasını beyan edecek ve toplam 2 milyar 926 milyon lira gelir vergisi ve fon ödeyecektir. Dolayısıyla bu kişinin, kamu kağıtlarından elde ettiği toplam gelirin efektif vergi yükü sadece yüzde 2,6 ile sınırlı kalacaktır.
 
Saygılarımızla,
  
DRT Denetim Revizyon Tasdik
Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş.