Zeki Kurtçu YMM, Eski Hesap Uzmanı | Deloitte Türkiye Uluslararası Vergi Hizmetleri Ortağı

Özet

Uluslararası Finans piyasalarında sıkça görmeye başladığımız bu finansman modeli özellikle ABD ve İngiltere kökenli bankalar ve yatırım bankaları tarafından İslam ülkelerinden gelecek sermayeyi finans piyasasına çekmek için kullanılmaktadır. Özü itibarı ile finansman ihtiyacı içinde bulunan kuruluş (kaynak kuruluş) bir sabit kıymeti Varlık Kiralama Şirketine devretmekte, Varlık Kiralama Şirketi de bu sabit kıymet üzerinden kira sertifikaları (sukuk-ijarah) ihraç ederek ulusal veya uluslararası piyasalardan fon temin etmektedir. Bu fonlar kaynak kuruluşa aktarılmakta ve böylece finansman temini gerçekleştirilmektedir.

Bu konudaki yasal altyapı hazırlanması bakımından Sermaye Piyasası mevzuatı ve vergi mevzuatında önemli değişiklikler yapılmıştır. Bu yazıyı vergi mevzuatı açısından değişik kanunlarda yer alan düzenlemeleri okuyucuya topluca sunmak amacıyla yazıyoruz.

Anahtar Kelimeler: İslami Finansman, Kira Sertifikaları, Varlık Kiralama Şirketleri, Vergi Mevzuatı

JEL sınıflandırması: H20,H25,K34

ISLAMIC FINANCING ALTERNATIVES- SUKUK IJARAH

Abstract

This financing model that is frequently observed in the international financial markets is used especially by US and British banks and investment banks to attract the capital from Islamic countries to financial markets. Essentially, the company in need of financing (source company) transfers a fixed asset to the Asset Lease Company (ALC), and the ALC procures funding from national or international markets by issuing a lease certificate (sukuk-ijarah) over that fixed asset. The funds are transferred to the source company and thus fund procurement takes place.

In order to prepare the legal framework for this topic, there have been significant changes in the Capital Market regulations and tax legislation. This article is written in order to combine regulations located in various laws in terms of tax legislation and present them to the reader as a whole.

Key Words: Islamıc Financing, Ijarah Certificates, Asset Lease Companies,

JEL Classification: H20,H25, K34

1. GİRİŞ

Kira sertifikalarının Kurul kaydına alınması, ihracı ve satışı ile varlık kiralama şirketlerinin kuruluş ve faaliyetlerine ilişkin esaslar Sermaye Piyasası Kurulu Tebliği Seri: III No: 43’de düzenlenmektedir. İlgili tebliğ uyarınca, Varlık Kiralama Şirketleri; aracı kurumlar, bankalar ve kaynak kuruluşlar tarafından münhasıran kira sertifikası ihraç etmek üzere kurulmuş olan anonim şirketleri ifade eder.

2. KİRA SERTİFİKALARI VE VARLIK KİRALAMA ŞİRKETLERİNİN İLGİLİ VERGİ MEVZUATI AÇISINDAN DEĞERLENDİRMESİ

2.1 Kurumlar Vergisi Kanunu

Varlık Kiralama Şirketlerinin vergiye tabi geliri, %20 Kurumlar Vergisi oranına tabidir. Bununla beraber Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 5. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendine göre taşınmazların, kaynak kuruluşlarca kira sertifikası ihracı amacıyla varlık kiralama şirketlerine satışı ile bu varlıkların, varlık kiralama şirketlerince taşınmazın devralındığı kuruma satışından doğan kazançlar kurumlar vergisinden istisnadır. Bu taşınmazların, kurumlar vergisi istisnasından yararlanabilmesi için herhangi bir asgari aktifte bulunma süresi şartı aranmazken ilgili maddede belirtilen diğer koşullar aynı şekilde geçerli olacaktır. Buna göre istisna edilen kazanç, satışın yapıldığı yılı izleyen beşinci yılın sonuna kadar pasifte özel bir fon hesabında tutulmalı ve satış hasılatı, satışın yapıldığı yılı izleyen ikinci takvim yılının sonuna kadar tahsil edilmelidir.

2.2 Katma Değer Vergisi (KDV)

Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 17. Maddesinin 4. bendinin (g) fıkrası uyarınca, varlık kiralama şirketleri tarafından ihraç edilen kira sertifikalarının teslimi KDV’den istisnadır. Ayrıca, aynı Kanunu’n 17. Maddesinin 4. Bendinin (u) fıkrasına göre, menkul, gayrimenkul ve maddi olmayan varlıkların, varlık kiralama şirketlerine devri ile bu varlıkların varlık kiralama şirketlerince kiralanması ve devralınan kuruma devri de KDV’den istisna kapsamında yer almaktadır.

2.3 Damga Vergisi Kanunu

Varlık Kiralama Şirketleriyle ilgili olarak Damga Vergisi Kanunu’na ekli II sayılı tablonun, IV. bölüm, 41. bendine göre;

Menkul, gayrimenkul ve maddi olmayan varlıkların, varlık kiralama şirketlerine devri,

Menkul, gayrimenkul ve maddi olmayan varlıkların, varlık kiralama şirketlerince devralınan kuruma devri,

Bu devirlere bağlı olarak yapılan ipotek işlemleri,

Menkul, gayrimenkul ve maddi olmayan varlıkların, varlık kiralama şirketlerince kiralanması nedeniyle düzenlenen kâğıtlar,

Kira sertifikaları, damga vergisinden müstesnadır.

2.4 Harçlar Kanunu

492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 123.maddesi uyarınca ise,

Menkul, gayrimenkul ve maddi olmayan varlıkların, varlık kiralama şirketine devri,

Menkul, gayrimenkul ve maddi olmayan varlıkların, varlık kiralama şirketince devralınan kuruma devri,

Bu devirlere bağlı olarak yapılan ipotek işlemleri, bu Kanunda yazılı harçlardan müstesnadır.

2.5 Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV)

Bir işlem vergisi olarak kabul edilen BSMV, genel olarak, bankalar ve sigorta şirketleri tarafından bankacılık ve bankacılık dışı faaliyetlerden (Finansal Kiralama Kanunu uyarınca finansal kiralama yoluyla elde edilen gelir hariç) elde edilen gelirler işlemin doğasına bakılmaksızın BSMV’ye tabidir. Ancak bankerler tarafından elde edilen gelir (Varlık Kiralama Şirketleri dahil) yalnızca gerçekleşen işlemin finansal faaliyet kapsamında olması halinde BSMV’ye tabidir. Dolayısıyla bankerlerin finansal olmayan faaliyetleri sonucunda, örneğin varlıkların elden çıkarılması sonucu, elde ettikleri gelirler BSMV’ye tabi olmayıp, ancak bu tarz finansal olmayan işlemler KDV’ye tabi olacaktır.

BSMV’nin işlemlerden doğan gelire uygulanıp uygulanmayacağı kira sertifikasını elinde bulunduran kişinin pozisyonuna bağlıdır. (BSMV oranı genelde %5 olarak uygulanırken, %1’lik düşük oransa belirli kira sertifikası işlemlerine uygulanmaktadır.)

2.6 Stopaj Uygulamaları

2.6.1 Kira Sertifikalarının Türkiye’de İhraç Edilmesi Durumunda

2.6.1.1 Kira Sertifikasını elinde bulunduran kişinin Kira Geliri Payı

-Gelirin yerel banka ve aracı kuruluşlar aracılığıyla elde edilmesi koşulu ile sertifika sahibinin statüsüne göre %0 - %10 oranında stopaj uygulanır. (örneğin sertifika sahibi Anonim veya Limited Şirket ise %0 stopaj uygulanmaktadır.)

-Eğer gelir yerel banka/aracı kuruluşlar aracılığıyla elde edilmediyse %10 oranında stopaj uygulanacaktır.  (27 Nisan 2013 tarihli ve 28630 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2013/4552 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca yurt dışında ihraç edilen kira sertifikalarında %0 oranında stopaj uygulanacaktır. Detaylı bilgi için 2013/61 sayılı sirkülerimizi inceleyebilirsiniz.)

2.6.1.2 Kira Sertifikası Sahibinin sertifikayı elden çıkarma yoluyla elde ettiği değer artış kazançları

-Gelirin yerel banka ve aracı kuruluşlar aracılığıyla elde edilmesi koşulu ile sertifika sahibinin statüsüne göre, %0 - %10 oranında stopaj uygulanır .(örneğin sertifika sahibi Anonim veya Limited Şirket ise %0 stopaj uygulanmaktadır.)

-Gelir yerel banka/aracı kuruluşlar aracılığıyla elde edilmediyse stopaj uygulanmaz, fakat elde edilen gelir sertifika sahibinin statüsüne göre beyan edilir.

2.6.2 Kira sertifikalarının yurtdışında ihraç edilmesi durumunda

2.6.2.1 Kira Sertifikasını elinde bulunduran kişinin Kira Geliri Payı

Varlık kiralama şirketlerince ihraç edilen kira sertifikaları vadesine göre, aşağıdaki oranlarda stopaja tabi olacaktır;

-Vadesi 1 yıla kadar, %10

-Vadesi 1 ile 3 yıl arasında, %7

-Vadesi 3 ile 5 yıl arasında, %3

-Vadesi 5 yıl ve üzeri, %0

2.6.2.2 Kira Sertifikası Sahibinin sertifikayı elden çıkarma yoluyla elde ettiği değer artış kazançları

Bu gibi kira sertifikası sahibinin kira sertifikasını elden çıkarması yoluyla elde ettiği değer artış kazançlarında stopaj uygulanmaz, fakat kira sertifikalarının elden çıkarılmasından elde edilen gelir, yatırımcının statüsüne bağlı olarak beyan edilebilir.

3. SONUÇ

İkinci bölümde maddeler halinde belirtmeye çalıştığımız Türk vergi mevzuatı uyarınca istisnaları özetlemek gerekirse,

-Kurumlar vergisi kapsamında, taşınmazların gerek kaynak kuruluşları tarafından varlık kiralama şirketlerine satışı gerekse de bu taşınmazların varlık kiralama şirketlerince taşınmazın devralındığı kuruma satışından doğan kazançların tamamı kurumlar vergisinden istisna edilmiş olup taşınmazların iki tam yıl süreyle aktifte bulunma şartının aranmayacağı belirtilmiştir. Ancak istisna uygulaması için ilgili maddede yer alan diğer şartların yerine getirilmesi gerekmektedir. İstisna sadece gayrimenkullerin devirlerinden elde edilen kazançla ilgili olup, menkul ve maddi olmayan varlıkların elden çıkarılması halinde doğacak kazançları istisna dışında bırakmıştır.

-KDV açısından istisna durumunu iki konu başlığı altında değerlendirmek mümkündür;

i. varlık kiralama şirketleri tarafından ihraç edilen kira sertifikalarının bu kuruluşlar tarafından teslimi ve,

ii. menkul, gayrimenkul ve maddi olmayan varlıkların, kaynak kuruluşları tarafından varlık kiralama şirketlerine devri ile bu varlıkların varlık kiralama şirketlerince kiralanması veya bu varlıkların varlık kiralama şirketleri tarafından devralınan kuruma devri

-Son olarak menkul, gayrimenkul ve maddi olmayan varlıkların varlık kiralama şirketine devri, bunların varlık kiralama şirketince devralınan kuruma devri, bu devirlere bağlı olarak yapılan ipotek işlemleri damga vergisinden ve her türlü harçlardan istisna edilmiştir. Ayrıca varlık kiralama şirketlerince kiralanması nedeniyle düzenlenen kâğıtlar ve kira sertifikaları damga vergiden istisnadır.

Makalemizde yer verdiğimiz istisnalar çerçevesinde, Varlık Kiralama Şirketleri ve kira sertifikası ihracının İslami finansman kapsamında alternatif bir finansman aracı olabileceği ve varlık kiralama şirketlerinin özellikle 2011 yılından itibaren vergi açısından desteklendiği ve gerekli altyapının oluşturulduğu düşüncesindeyiz.

Ancak, piyasa oyuncularıyla yapılan temas ve görüşmelerimize dayanarak, yürürlüğe giren vergi teşviklerine rağmen Varlık Kiralama Şirketlerinin öngörülen görece kısa vadeler nedeniyle Türkiye’de kira sertifikası ihraç etmeye pek de istekli olmadıklarını anlıyoruz. Bununla birlikte, kira sertifikalarının yurtdışında ihracı, ihraç edecek kuruluşun kredi derecelendirmesinden dolayı oldukça kısıtlı olduğunu belirtmekte fayda görüyoruz.

KAYNAKÇA

- Sermaye Piyasası Kurulu Kira Sertifikalarına ve Varlık Kiralama Şirketlerine İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ (Seri: III, No: 43)

-5520 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu

-3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu

-488 Sayılı Damga Vergisi Kanunu

-492 Sayılı Harçlar Kanunu

-6802 Sayılı Gider Vergileri Kanunu

-193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu

-6111 Sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması Hakkında Kanun

- 2011/1854 Sayılı B.K.K.