Erhan Tarhan | Deloitte Vergi Süpervizörü, SMMM

Lebib Yalkın Mayıs 2013 | Sayı 113

Bağımsız denetime tabi olacak şirketlerin belirlenmesine dair 2012/4213 sayılı Karar 23 Ocak 2013 tarihli ve 28537 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmış ve 1 Ocak 2013 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir. Diğer taraftan 12 Mart 2013 tarihli ve 28585 sayılı Resmi Gazete’de Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) tarafından, anılan Kararının uygulanmasına yönelik usul ve esasları belirleyen ve ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermeyi amaçlayan Kurul Kararı yayımlanmıştır.

Bu makalemizde, söz konusu kararlar çerçevesinde, bağımsız denetime tabi olacak şirketlerin belirlenmesinde şirketlerin aktif toplamının ve yıllık net satış hasılatının hesaplamasında dikkate alınacak finansal tablolar ve dönemler ele alınacaktır.

Hatırlanacağı üzere, 2012/4213 sayılı Bakanlar Kurulu Kararında yer alan (I) ve (II) sayılı listelerdeki şirketler dışında, aşağıda belirtilen 3 şarttan en az ikisini sağlayan şirketler bağımsız denetime tabi sayılmıştır.

a) Aktif toplamının 150 milyon TL ve üstünde olması

b) Yıllık net satış hasılatının 200 milyon TL ve üstünde olması

c) Çalışan sayısının 500 ve üstünde olması.

Öte yandan, yukarıda işaret edilen Kurul Kararında ise, denetime tabi olunup olunmadığının belirlenmesinde, şirketler ile bu şirketlerin bağlı ortaklıkları ve iştiraklerinin aktif toplamı ve yıllık net satış hasılatı hesaplanırken vergi mevzuatı çerçevesinde kamu idarelerine sunulmak üzere hazırlanan son iki hesap dönemine ilişkin bilanço ve gelir tablosunun dikkate alınacağı belirtilmiştir.

Aynı Kurul Kararında, aktif toplamı ve yıllık net satış hasılatının hesabında, varsa şirketin bağlı ortaklıklarının ve iştiraklerinin aktif toplamı ve yıllık net satış hasılatının dikkate alınacağına hükmedilmiştir. Bağlı ortaklık ve iştirak kavramları, denetime tabi olunup olunmadığının belirlenmesinde esas alınan ve yürürlükteki mevzuat uyarınca hazırlanmış finansal tablolardaki anlamlarıyla dikkate alınacağı ayrıca belirtilmiştir.

Buna göre bağlı ortaklıkları veya iştirakleri bulunan şirketlerin aktif toplamı ve yıllık net satış hasılatı tutarının hesabında aşağıdaki işlemler yapılacaktır:

a) Aktif toplamının hesabında, şirketin kendi aktif toplamından, bağlı ortaklıklarının ve iştiraklerinin kayıtlı değerleri çıkarılacak, bulunan tutara, bağlı ortaklıklarının aktif toplamının tamamı ve iştiraklerinin aktif toplamından kendi iştirak hissesi payına düşen kısmı eklenecektir.

b) Yıllık net satış hasılatının hesabında, şirketin kendi yıllık net satış hasılatına bağlı ortaklıklarının yıllık net satış hasılatının tamamı, iştiraklerinin yıllık net satış hasılatından kendi iştirak hissesi payına düşen kısmı eklenecektir.

c) Grup içi işlemlerden doğan varlık, borç, gelir ve giderlerden, bağlı ortaklıklarla olanların tamamı, şirketin ve bağlı ortaklıkların doğrudan iştirakleriyle olanlarının ise hisselerine düşen payı elimine edilecektir. Grup içi işlemlerin kısmen veya tamamen elimine edilmesi ise isteğe bağlı olacaktır.

Şirketlerin bağlı ortaklıkları aracılığıyla dolaylı olarak sahip oldukları bağlı ortaklıklar ve iştirakler de şirketin bağlı ortaklığı ve iştiraki olarak değerlendirilecektir.

Örneğin A, B, C ve D şirketlerine ilişkin bilgilerin aşağıdaki şekilde olduğunu kabul edelim (Örnekte basit sağlamak için bağlı ortaklık ve iştiraklerin bilançolardaki kayıtlı değerleri göz ardı edilmiştir.):

A şirketinin aktif toplamı: 120.000.000 TL

B şirketinin aktif toplamı: 25.000.000 TL

C şirketinin aktif toplamı: 15.000.000 TL

D şirketinin aktif toplamı: 20.000.000 TL

A Şirketinin B Şirketinde %80, B Şirketinin ise C ve D Şirketlerinde sırasıyla %70 ve %20 oranlarında oy hakkına sahip olduğunu varsaydığımızda, A Şirketinin aktif toplamını ve yıllık net satış hasılatını hesaplarken, C Şirketini bağlı ortaklığı, D Şirketini de %20 oranında oy hakkına sahip olduğu iştiraki olarak değerlendirmemiz gerekmektedir.



Bu durumda A şirketinin aktif toplamı 164.000.000 TL olarak aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır.

Konun daha iyi anlaşılabilmesi için öncelikle B şirketinin aktif toplamının hesaplamasını ele almak faydalı olacaktır.

B şirketi

=

25.000.000 TL + 15.000.000 TL + (20.000.000 TL x %20)

 

=

40.000.000 TL + 4.000.000 TL

 

=

44.000.000 TL

B şirketi A şirketinin bağlı ortaklığı olduğundan, B şirketinin aktifinin tamamı (bağlı ortaklıkları ve iştiraklerinden düşen paylar dahil) A şirketine dahil edilecektir.

A şirketi

=

120.000.000 TL + 44.000.0000 TL

 

=

164.000.000 TL

 

Şirketlerin veya bağlı ortaklıkların iştiraklerinin sahip olduğu bağlı ortaklıklar ve iştirakler, ilgili iştirakin finansal tablolarındaki değerleri üzerinden dikkate alınacaktır. Bu sebeple, şirketin veya bağlı ortaklıkların iştiraklerinin bağlı ortaklıkları ve iştirakleri eliminasyon işlemlerine dahil edilmeyecektir.

Örneğin yukarıda aktif toplamları verilen şirketlerin ortaklık yapılarının aşağıdaki şekilde olduğunu varsayalım,

A Şirketinin B Şirketinde %40, B Şirketinin ise C ve D Şirketlerinde sırasıyla %60 ve %15 oranlarında oy hakkına sahip olduğu durumda, A Şirketi aktif toplamını ve yıllık net satış hasılatını hesaplarken, sadece B Şirketini iştiraki olarak değerlendirecektir. C ve D Şirketlerinin aktif toplamını ve yıllık net satış hasılatını dikkate almayacaktır. Dolayısıyla, C ve D Şirketlerinin A ve B Şirketleriyle gerçekleştirdiği işlemler eliminasyona dahil edilmeyecektir.



Bu durumda A şirketinin aktif toplamı aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır.

A şirketi

=

120.000.000 TL + (25.000.000 TL x %40)

 

=

130.000.000 TL

Yurt dışında mukim bağlı ortaklık ve iştirak bulunması durumunda, yukarıda yer verilen hesaplama yapılırken, şirketin yurtdışındaki bağlı ortaklıklarının ve iştiraklerinin aktif toplamları ve yıllık net satış hasılatı da dikkate alınacaktır.

Ayrıca birden fazla takvim yılına sirayet eden inşaat ve onarma işlerini üstlenen şirketler açısından aktif toplamı ve yıllık net satış hasılatının tespiti ise aşağıdaki şekilde yapılacaktır.

a) Aktif toplamının hesabında, Tekdüzen Hesap Planında yer alan “170-177 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri” hesapları dikkate alınmayacaktır.

b) Yıllık net satış hasılatının hesabında, Tekdüzen Hesap Planında yer alan “350-358 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakediş Bedelleri” hesaplarına sadece ilgili dönemde kaydedilen tutarlar yıllık net satış hasılatına eklenecektir.

c) İşin bitiminde Tekdüzen Hesap Planında yer alan 350-358 nolu hesaplardan ilgili dönem gelir tablosuna aktarılan kısımlar yıllık net satış hasılatının hesabında dikkate alınmayacaktır.

Anılan Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca denetime tabi olma şartlarını taşımayan bir şirket, sadece ana ortaklığının, bağlı ortaklığının veya iştirakinin Bakanlar Kurulu Kararı kapsamında denetime tabi olması nedeniyle denetime tabi olmayacaktır. Bu durum, topluluk denetçisinin konsolide finansal tabloların denetimine ilişkin 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve Türkiye Denetim Standartları (TDS) çerçevesindeki yükümlülüklerini ortadan kaldırmayacağı hükmü kurul kararında belirtilmiştir. Şirketler topluğu içerisinde bulunan bir şirket kendi başına bağımsız denetime tabii olmasa da, .ana şirketin denetimi için konsolide finansal tablolar için topluluk denetçisi tarafından belirlenecek önemlilik seviyesi ve kapsama göre denetlenecektir; ancak tek başına bir denetim raporu düzenlemesi zorunlu değildir.

Son olarak vurgulanması gereken diğer bir husus da, denetim kapsamına girilen dönemi takip eden hesap dönemlerinde şirketler, denetim kapsamında olup olmadıklarını değerlendirirken, aktif toplamının ve yıllık net satış hasılatının hesabında 6102 sayılı Kanun ve TMS’ye göre hazırladıkları finansal tabloları dikkate alacaklardır.

Hesaplama yapılırken, yurt dışında mukim bağlı ortaklık ve iştiraklerin, varsa denetimden geçmiş uluslararası muhasebe standartlarına uygun finansal tabloları, olmaması halinde tabi oldukları mevzuat uyarınca hazırladıkları finansal tabloları dikkate alınacaktır.