Dr. Utku Karabağ, SMMM | Deloitte Vergi Hizmetleri Müdürü

Piyasalarda “Yeni Teşvik Sistemi” olarak da adlandırılan bu düzenleme ile hedeflenen amaçlardan bir tanesi de Araştırma ve Geliştirme faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan ürünlerin seri üretimine yönelik yatırımların desteklenmesidir.

Son yıllarda ülkemizde yatırım teşvik mevzuatında yapılan düzenlemeler ile yatırımcılara önemli teşvik unsurlarından yararlanma imkanı tanınması hedeflenmiştir.

Bugün gelinen noktada yatırım teşvik belgesine bağlanan yatırımların devlet eli ile teşvik edilmesi ve desteklenmesi konusundaki temel ve güncel düzenlemelere 19.06.2012 tarih ve 28328 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 2012/3305 sayılı “Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar” ve bu Karar’ın uygulamasına ilişkin 20.06.2012 tarih ve 28329 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 2012/1 Sayılı Tebliğ ile yön verilmektedir.

Piyasalarda “Yeni Teşvik Sistemi” olarak da adlandırılan bu düzenleme ile hedeflenen amaçlardan bir tanesi de Araştırma ve Geliştirme faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan ürünlerin seri üretimine yönelik yatırımların desteklenmesidir.

Yukarıdaki amaç doğrultusunda, 2012/3305 Sayılı Karar’ın 17/h Maddesi çerçevesinde teşvik mevzuatı açısından Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜBİTAK ve KOSGEB tarafından desteklenen AR-GE projeleri neticesinde geliştirilen ürünlerin veya parçaların üretimine yönelik yatırımlar öncelikli yatırımlar içerisinde sayılmıştır. Bu yolla Ar-Ge projeleri neticesinde somut ve pazarlanabilir ticari ürünlere dönüşen fikirlerin reel sektöre aktarılması amacı ile yapılan yatırımların, yatırımcılar açısından büyük önem arz eden 5. Bölge desteklerinden yararlanmasının da önü açılmıştır.

 

Ülkemizi 6 farklı yatırım iklimine ayrılan “Yeni Teşvik Sisteminde” teşvik unsurlarının oran ve süre bakımından en cazip olduğu bölge daha çok Doğu ve Güneydoğu Anadolu illerini kapsayan 6. Bölge olmakla birlikte, 5. Bölge destekleri de bir alt bölge olma sıfatı ile yatırımcılara ciddi imkanlar sağlamaktadır.

 

Bu bakımdan, 2012/3305 sayılı Karar’ın 17/h maddesi çerçevesinde yapılan yatırımlar, 1. Bölge illerimiz içerisinde yer alan İstanbul, Ankara, İzmir gibi görece gelişmiş illerimizde gerçekleştirilseler dahi, oran ve süre bakımından daha cazip teşvik unsurları sunan 5. Bölge desteklerinden yararlanabileceklerdir. Bu açıdan, ülkemizde önemi giderek artan Ar-Ge faaliyetlerinin fikirden ürüne giden yolda yatırıma dönüşmesi serüveninde, yatırım teşvik mevzuatı, Ar-Ge projelerinin ürüne dönüşen kısmında önemli bir katkı sağlamaktadır.

 

Peki, Ar-Ge faaliyetlerinin bitmesi ve nihai bir ürün ortaya çıkması halinde, yatırımcılara sağlanan teşvik unsurları açısından her şey bitmiş mi sayılacaktır? Ar-Ge projelerini yürüten girişimciler, proje sonucu ortaya çıkan ürünün ticari bir emtia olarak seri üretime tabi tutulmasında ve milli ekonomiye kazandırılmasında ne gibi teşviklerden yararlanabileceklerdir?

 

İşte tüm bu soruların cevabı olması açısından, Ar-Ge projeleri neticesinde geliştirilen ürünlerin üretimine yönelik yatırımların gerekli şartları taşımaları halinde öncelikli yatırımlar içerisinde sayılabileceği ve şu desteklerden yararlanabileceği söylenebilir: Gümrük vergisi muafiyeti, KDV istisnası, Vergi indirimi, Sigorta primi işveren hissesi desteği, Yatırım yeri tahsisi ve Faiz desteği.

Gümrük Vergisi muafiyeti

Teşvik belgesi kapsamındaki yatırım malı makine ve teçhizatın ithali, otomobil ve hafif ticari araç yatırımlarında yatırım dönemi içerisinde kalmak kaydıyla monte edilmemiş haldeki (CKD) aksam ve parçaların ithali, gemi ve elli metrenin üzerindeki yat inşa yatırımlarında tekne kabuğu ithali yürürlükteki İthalat Rejimi Kararı gereğince ödenmesi gereken gümrük vergisinden muaf tutulmuştur.

KDV istisnası

Katma Değer Vergisi Kanunu uyarınca, teşvik belgesine haiz yatırımcılar tarafından teşvik belgesi kapsamında yapılacak makine ve teçhizat ithali ile söz konusu yatırımcılara yurt içerisinde yapılacak makine ve teçhizat teslimleri KDV’den istisna edilmiştir.

 

Vergi indirimi

 

Büyük ölçekli yatırımlar ile bölgesel teşvik uygulamaları kapsamında gerçekleştirilecek yatırımlarda, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 32/A maddesi çerçevesinde gelir veya kurumlar vergisi, öngörülen yatırıma katkı tutarına ulaşıncaya kadar indirimli olarak uygulanabilecektir. Bu yolla yatırımcılara yatırım faaliyetleri neticesinde elde edilen kazançları ile ilgili daha az tutarda Kurumlar Vergisi ödeme imkanı sunulabilecektir.

 

Bölgesel teşvik uygulamaları kapsamında gerçekleştirilecek yatırımlarda, Gelir veya Kurumlar Vergisi, öngörülen yatırıma katkı tutarına ulaşıncaya kadar aşağıda belirtilen oranlarda indirimli olarak uygulanacaktır.

 

Bölgeler

Bölgesel Teşvik Uygulamaları

Yatırıma katkı oranı (%)

Kurumlar veya gelir vergisi indirim oranı (%)

1

15

50

2

20

55

3

25

60

4

30

70

5

40

80

6

50

90

Sigorta primi işveren hissesi desteği

Komple yeni yatırımlarda, teşvik belgesi kapsamında gerçekleşen yatırımla sağlanan, diğer yatırım cinslerinde ise yatırımın tamamlanmasını müteakip, yatırıma başlama tarihinden önceki son altı aylık dönemde (mevsimsel özellik taşıyan yatırımlarda bir önceki yıla ait mevsimsel istihdam ortalamaları dikkate alınır) Sosyal Güvenlik Kurumu’na verilen aylık prim ve hizmet belgesinde bildirilen ortalama işçi sayısına teşvik belgesi kapsamında gerçekleşen yatırımla ilave edilen, istihdam için ödenmesi gereken sigorta primi işveren hissesinin asgari ücrete tekabül eden kısmı bakanlık bütçesinden karşılanacaktır.

 

Bölgesel teşvik uygulamaları kapsamında gerçekleştirilecek yatırımlarda, teşvik belgesinde kayıtlı istihdam öngörüleri ile tutarlı olmak kaydıyla; yatırımların işletmeye geçiş tarihinden itibaren sağlanan, istihdam için ödenmesi gereken sigorta primi işveren hissesinin asgari ücrete tekabül eden kısmı aşağıdaki tabloda belirtilen sürelerde Hazine tarafından karşılanacaktır.

 

Bölgeler

Uygulama Süresi

1

2 yıl

2

3 yıl

3

5 yıl

4

6 yıl

5

7 yıl

6

10 yıl

Ek olarak, yararlanılan sigorta primi işveren hissesi desteğinin tutarı, bölgesel teşvik uygulamaları kapsamında desteklenen yatırımlar ile büyük ölçekli yatırımlarda sabit yatırım tutarının aşağıda belirtilen oranlarını geçemeyecektir.

 

Bölgesel Teşvik Uygulamaları

 

Bölgeler

Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteğinin Sabit Yatırım Tutarına Oranı (%)

 
 

1

10

 

2

15

 

3

20

 

4

25

 
 

35

 

5

 

Yatırım yeri tahsisi

T.C. Ekonomi Bakanlığı tarafından teşvik belgesi düzenlenmiş büyük ölçekli yatırımlar, stratejik yatırımlar ve bölgesel desteklerden yararlanacak yatırımlar için, Maliye Bakanlığı’nca belirlenen usul ve esaslara göre yatırım yeri tahsis edilebilecektir.

 

Faiz desteği

 

Yatırımcılar tarafından talep edilmesi halinde, bölgesel teşvik uygulamaları ve stratejik yatırımlar ile AR-GE ve çevre yatırımları kapsamında desteklerden yararlanacak yatırımlar için bankalardan kullanılacak en az bir yıl vadeli yatırım kredilerinin teşvik belgesinde kayıtlı sabit yatırım tutarının yüzde yetmişine kadar olan kısmı için ödenecek faizin veya kâr payının; Türk Lirası cinsi kredilerde beş puanı, döviz kredileri ve dövize endeksli kredilerde iki puanı, Bakanlık’ça da uygun görülmesi halinde azami ilk beş yıl için ödenmek kaydıyla bütçe kaynaklarından karşılanabilecektir.

 

Ek olarak, yukarıda yer verilen ve 5. Bölgede uygulanan bölgesel desteklerden yararlanan Ar-Ge yatırımlarının 6. Bölgede yer almaları halinde, 6. Bölge desteklerinden yararlanması söz konusu olabilecektir.

 

Sonuç

 

Sonuç olarak, ülkemizde Ar-Ge projeleri neticesinde ortaya çıkan ürünler veya prototiplerin yeterli derecede tanıtım ve pazarlanmasının yapılamadığı bilinen bir gerçek olup, fikirden ürüne, üründen pazara giden zincirin halkalarında var olan eksiklik, Yatırım Teşvik Mevzuatı’nın, Ar-Ge teşviklerine eklemlenmesi sureti ile aşılmaya çalışılmış, bu yolla Ar-Ge faaliyetleri neticesinde ortaya çıkan ürünün ticarileşmesi önündeki sıkıntıların giderilmesi hedeflenmiştir.

 

Yukarıda yer verilen destekler, üretim sürecini yeni yeni kurgulayan, finansman sıkıntısı çeken, piyasa içerisinde rekabet gücü kazanmayı amaçlayan, yatırım süresi boyunca vergisel yükünü minimize etmek isteyen yatırımcılar açısından önem arz eden desteklerdir.