Türkiye’de ikamet etmeyenler ile kanuni ve iş merkezlerinden her ikisi de Türkiye’de bulunmayanlar dar mükellef olarak sadece Türkiye’de elde ettikleri kazançları üzerinden vergilendirileceklerdir. 

Ticari hayatın akışı içinde şirketlerce zaman zaman yurtdışında bulunan dar mükellef gerçek kişi ve kurumlardan bazı hizmetler alınabilmektedir.
 
Bu hizmetlerin alınması ve belgelerinin kaydı esnasında hizmeti alan şirketlere hem gelir ve kurumlar, hem de katma değer vergisi yönünden vergi sorumluluğu doğmaktadır.
 
Bu sorumluluk vergiyi doğuran olayın kaynağından alınmasını öngören stopaj veya diğer bir ifade ile vergi tevkifatı yapmak olarak karşımıza çıkmaktadır.
 
Yurt dışından gelen hizmet faturasının tutarının nakden veya hesaben ödenmesinde veya tahakkuk ettirilmesi aşamasında (avanslar da dahil olmak üzere) vergi kesintisini gerektiren bu sorumluluğun doğru bir şekilde yerine getirilebilmesi için, alınan hizmet ve hizmeti verenin mükellefiyeti açısından aşağıdaki sorgulamaların yapılması gerekir.
 
1-     Hizmeti veren gerçek kişi mi ? yoksa kurum mu ?
 
2-     Alınan hizmet hangi gelir unsurundan kaynaklanmaktadır? ( Serbest meslek, gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı v.b.)
 
3-     Hizmeti verenin mukimi olduğu devlet ile T.C. Hükümeti arasında Çifte Vergileme Önleme Anlaşması var mı?
 
4-     Hizmetten nerede yararlanıldığı?  Türkiye’de yararlanılıp yararlanılmadığı,
 
Bu soruların cevapları verildiğinde hizmeti verenin dar mükellef gerçek kişi olması halinde GVK Madde 94; dar mükellef kurum olması halinde ise 5520 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu 30.maddesi hükümleri uygulanacaktır.
 
Katma Değer Vergisi açısından ise; 3065 Sayılı KDV Kanunu’nun 6.maddesinde tarifi yapılan hizmetten Türkiye’de yararlanma veya işlemlerin Türkiye’de yapılması durumu varsa aynı kanunun 9.Maddesine göre sorumlu sıfatı ile KDV uygulaması gerekmektedir. Hizmeti alan şirket brüt ödeme tutarı üzerinden    ( %18) KDV oranı uygulayarak sorumlu sıfatı ile II.No.lu KDV Beyannamesi ile beyan edecektir.
 
Hangi Stopaj Oranı Uygulanacaktır ?
 
Stopaj ile ilgili madde metinlerine baktığımızda GVK 94.maddesinde % 25 genel stopaj oranı K.V.K.Madde 30 da ise % 15–30 genel stopaj oranı öngörülmektedir. Ancak uygulamada bu oranlar değil, Bakanlar Kurulunca tespit edilen ve zaman içinde değiştirilebilen oranlar uygulanmaktadır. Bakanlar Kurulu kararlarında tespit edilen oranlar gelir unsurlarına göre çeşitlilik arz etmektedir.
   
Bu nedenle doğru oranın tespiti açısından yurtdışı fatura muhteviyatının hangi gelir unsurundan oluştuğunu doğru tespit etmek önem arzetmektedir. Bunun için hizmetin niteliğine bakmak gerekmektedir.
Yurt dışından gelen hizmet faturaları genel anlamda kurum kaynaklı olduğundan yazımız dar mükellef kurumlara yapılacak ödemeleri kapsamaktadır.
 
 
Hangi Kazanç Ve İratlar Vergi Kesintisine ( Stopaja) Tabidir?
 
Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 30 uncu maddesinde dar mükelleflerin elde ettikleri kazanç ve iratlardan vergi kesintisine tabi tutulacak olanlar tek tek sayılmıştır. Buna göre, dar mükellef kurumların elde edecekleri aşağıdaki kazanç ve iratlar, anılan maddeye ve 2006/11447 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararına göre; aşağıdaki oranlarda vergi kesintisine tabi olacaktır.
 
1-      Yıllara Sari İnşaat Hakedişleri
 
Birden fazla takvim yılına yaygın inşaat ve onarım işleri ile uğraşan kurumlara bu işleri ile ilgili olarak yapılan hakediş ödemeleri, ( % 3)
 
2-      Serbest Meslek Kazançları
 
-    Petrol arama faaliyetleri dolayısı ile sağlanacak kazançlardan % 5
 
-    Diğer serbest meslek kazançlarından % 20;
 
      Serbest Meslek Olarak Değerlendirilebilecek Örnekler Aşağıdaki Gibidir:
-    Teknik Danışmanlık, mühendislik (Proje çizim, kontrollük vb.) Hizmetleri karşılığı yapılan ödemeler, 
 
-    Montaj ücretleri,
 
-    Muhasebe, denetim, vergi danışmanlığı ve diğer her türlü danışmanlık karşılığı yapılan ödemeler,
 
-    İlmi veya mesleki konularda ders, konferans veya görüş beyan etmek üzere gelen yabancı bilim adamları,        uzmanlar ve ihtisas sahibi kişilere yapılan ödemeler,
 
-    Desinatörlere çizim karşılığı yapılan ödemeler,
 
-    Yurt dışından gelen yabancı şarkıcılara, tiyatro sanatçılarına, reklam filminde oynayan kişilere yapılan ödemeler,
 
3- Gayrimenkul Sermaye İratları ( Gayri Maddi Haklar)
 
-   Finansal Kiralama Kanunu kapsamındaki faaliyetlerden sağlanacak GMSİ   % 1
 
-   Diğer gayrimenkul sermaye iratlarından % 20
 
Gayrimenkul sermaye iradı GVK’nın 70. maddesinde tarif edilmiştir. Bilindiği üzere, GVK’nın 70. maddesindeki gayrimenkul sermaye iradı gerçek kişilerin elde ettiği gayrimenkul sermaye iradını tanımlamaktadır. Kurum stopajına tabi tutulan iratlar biraz daha farklılık arz etmektedir.
 
Gayrimenkul sermaye iradından söz edebilmek için gayrimenkul ve gayrimenkul olarak tanımlanan mal veya hakların  belirli bir süre ile bir başkasının kullanımına bırakılması gerekir. Kullanıma bırakmada, mülkiyetin nakli sözkonusu olmayıp sadece kiralama vardır. Kullanıma terk edilen gayrimenkul veya hakların mülkiyetinin kiralayana ait olması da gerekmez.
 
Gayrimenkul Sermaye İradı Tanımına Giren İşlemlerden Bazıları Aşağıdaki Gibidir.
 
- Her türlü menkul ve gayrimenkul malların  kiralanması karşılığı yapılan ödemeler,
 
- Patent (ihtira beratı) karşılığı ödeme,
 
- Lisans ücreti (Royalty),
 
- Know-How (teknik bilgi) ücreti,
 
- Marka, ticaret unvanı alameti farika karşılığı ödeme,
 
- Sinema TV filmi karşılığı ödeme,
 
- Ses ve görüntülü bantlar karşılığı ödeme,
 
- Arama, işletme ruhsatı ücreti,
 
- İmtiyaz ruhsatı ücreti,
 
- Telif hakları ücreti,
 
4- Menkul Sermaye İratları ( Kâr Payları Dışında Kalan)
 
Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 30 uncu maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinde, dar mükellef kurumların elde edecekleri kâr payları hariç diğer menkul sermaye iratları üzerinden vergi kesintisi yapılması öngörülmüştür.
 
Anılan Kanunun Geçici birinci maddesinin ikinci fıkrasında da Gelir Vergisi Kanunu’nun Geçici 67 nci maddesi uyarınca vergi kesintisine tabi tutulmuş kazanç ve iratlar üzerinden, bu Kanun uyarınca ayrıca kesinti yapılmayacağı hüküm altına alınmıştır. Bu nedenle GVK.Geçici 67.maddesine göre stopaja tabi tutulan menkul sermaye iratları için 30.maddeye göre stopaj yapılmayacaktır. 
 
Öte yandan, her nevi alacak faizlerinden, 2006/11447 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca 1/1/2007 tarihinden itibaren
  • Yabancı devletler, uluslararası kurumlar veya yabancı banka ve kurumlardan alınan her türlü krediler için ödenecek faizlerden (katılım bankalarının kendi usullerine göre yurt dışından sağladıkları fonlar ve benzeri kaynaklar için ödedikleri kâr payları dahil) %0,
     
  • Diğerlerinden %10
oranında vergi kesintisi yapılacaktır.
 
5-Ticari veya zirai kazanca dahil olup olmadığına bakılmaksızın telif, imtiyaz, ihtira (patent), işletme, ticaret unvanı, marka ve benzeri gayrimaddi hakların satış, devir ve temliki karşılığında nakden veya hesaben ödenen veya tahakkuk ettirilen bedeller, % 20
 
6- Dar Mükellef Kurumlara veya Kurumlar Vergisinden Muaf Dar Mükelleflere Dağıtılan Kâr   Payları,
 
Tam mükellef kurumlar tarafından, dar mükellef kurumlara veya kurumlar vergisinden muaf olan dar mükelleflere dağıtılan ve Gelir Vergisi Kanunu’nun 75 inci maddesinin ikinci fıkrasının (1), (2) ve (3) numaralı bentlerinde sayılan kâr payları (Türkiye’de bir işyeri veya daimi temsilci aracılığıyla kâr payı elde edenler hariç)(Türkiye’de işyeri bulunmayan dar mükellef kurumlara ödenen kâr payları) % 15
 
7- Yurt dışı iştirak kazançları üzerinden dar mükellef kurumlara dağıtılan kâr payları, 
 
Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 5/c maddesine göre, aynı maddenin b bendindeki şartları taşıyan yurt dışı iştirak kazançları üzerinden anonim veya  limited şirket niteliğindeki dar mükellef kurumlara dağıtılan kâr payları % 7,5
 
8-  Sergi ve Panayır Kazaçlarından
 
Türkiye’de işyeri ve daimi temsilcisi bulunmayan dar mükelleflerin, yetkili makamların izniyle açılan      sergi ve panayırlarda yaptıkları ticari faaliyetlerden elde ettikleri kazançlar, % 0
 
9-Yıllık veya özel beyanname veren dar mükellef kurumların, indirim ve istisnalar düşülmeden önceki kurum kazancından, hesaplanan kurumlar vergisi düşüldükten sonra kalan kısımdan ana merkeze aktardıkları tutarlar, % 15
 
10-
Bakanlar Kurulunca belirlenecek ülkelerde yerleşik olan veya faaliyette bulunan kurumlara yapılacak her tür ödemelerden
 
Kazancın elde edildiği ülke vergi sisteminin, Türk vergi sisteminin yarattığı vergilendirme kapasitesi ile aynı düzeyde bir vergilendirme imkânı sağlayıp sağlamadığı ve bilgi değişimi hususunun göz önünde bulundurulması suretiyle Bakanlar Kurulunca ilan edilen ülkelerde yerleşik olan veya faaliyette bulunan kurumlara (tam mükellef kurumların bu nitelikteki ülkelerde bulunan iş yerleri dahil) nakden veya hesaben yapılan veya tahakkuk ettirilen her türlü ödemeler. % 30
 
Oranında stopaj (vergi tevkifatı)  diğer bir ifade ile vergi kesintisi yapılarak muhtasar beyanname ile beyan edilecektir.
 
Stopaj Nasıl Yapılacaktır?
 
Fatura muhteviyatı tercüme edilerek hangi gelir unsurunu ihtiva ediyorsa yukarıda belirlenen stopaj oranına göre kurumlar vergisi stopajına tabi tutulacaktır..
 
Örneğin: ABD’den teknik bilgi ücreti içeren bir fatura gelmiş ise bu bilgiler karşılığında ödenen bedel  “ Gayrimenkul Sermaye İradıdır.” Ve 5520 Sayılı Kanunun 30.maddesi ile 2006/11447 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’na göre % 20 Kurumlar Vergisi stopajına tabi tutulur.
 
Yapılacak vergi kesintisinde kazanç ve iratlar gayrisafi tutarları üzerinden dikkate alınacaktır. Kesilmesi gereken verginin ödemeyi yapan tarafından üstlenilmesi halinde vergi kesintisi (stopajı), ödenen tutar ile ödemeyi yapanın yüklendiği verginin toplamı üzerinden hesaplanacaktır.
 
Yukarıdaki örneğimizde ABD’ye 1000 $ net teknik bilgi ödemesi yapılıyor ise ve gayrimenkul sermaye iradı stopaj oranımız % 20 olması halinde net ödemeyi brüt tutara çıkarmamız ve brüt üzerinden stopaj yapmamız gerekecektir. Şöyle ki;
 
1000 x 100    =  1250 $     Brüt ödeme tutarıdır.
      80
Kurumlar Vergisi stopajı ve sorumlu sıfatı ile ödenecek KDV bu brüt tutar üzerinden hesaplanacaktır. Buna göre ;
 
1250 $ x % 20 = 250 $ karşılığı YTL K.V.Stopajı muhtasar beyanname ile beyan edilip ödenecektir.
 
1250  $  x  %  18   =  225  $  karşılığı YTL ise sorumlu sıfatı ile II.No.lu KDV Beyannamesi ile beyan edilip ödenecektir. Ödenen bu KDV tutarı I.No.lu KDV Beyannamesinde indirim tutarı olarak dikkate alınacaktır.
 
 Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmalarının Stopaja Etkisi
 
Yurt dışı hizmet faturasını düzenleyen kurumun mukimi olduğu ülke ile Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti arasında Çifte Vergilendirme Önleme Anlaşması varsa Türk Vergi Kanunları’ndaki oran yerine anlaşma metninde yer alan oran uygulanmak durumundadır. Anlaşmalar gelir ve kurumlar vergileri içindir. Katma Değer Vergisini kapsamaz.
 
Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları bazen stopaj oranını kısıtlayabildiği gibi bazen de Türkiye’de hiç vergilendirilmemesini gerektirebilmektedir.
 
Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması Hükümlerinin uygulanması halinde dar mükelleften,ilgili vergi dairesinden alınmış mukimlik belgesinin istenmesi gerekmektedir.
 
Örnek olarak yurt dışından alınan “Danışmanlık” gibi serbest meslek gelir unsuruna giren hizmetler kural olarak Türkiye’de KVK.30.maddesi ve 2006/11447 sayılı Bakanlar Kurulu kararına göre %20 oranında stopaja tabi tutulur. Ancak genel olarak anlaşmalarda bu tür hizmetlerin Türkiye’ye gelinmeksizin verilmesi, veya Türkiye’ye gelinerek yapılması halinde 12 aylık dönemde süre 183 günü geçmiyor ise hizmetin Türkiye’de vergilendirilemeyeceğini öngörmektedir.
 
Ancak Maliye İdaresinin görüşü bu konuda net değildir. İdare, ödemenin önce stopaja tabi tutulmasını daha sonra yurtdışında mukim şirketin 183 günlük süreleri ispatlamak şartı ile anlaşma hükümlerine uygun olduğunu belgeleyerek kendisinden kesilen stopajı iade alabileceğini ileri sürmektedir.
 
Sonuç olarak yurt dışından gelen hizmet faturaları üzerinden yapılacak stopaj çok yönlü araştırmayı gerektirmektedir.
 
 
 
 Yararlanılan Kaynaklar;
 
- 5520 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu.
- 1 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği.
- Yaklaşım Dergisi / Mayıs 2000 / H.Kürşat Şahin (E.Gelirler Kontrolörü).