I.                   Emeklilik Yatırım Fonu Tanımı
 
4632 sayılı Kanun’un 15. maddesinde emeklilik fonunun tanımı yapılmıştır. Buna göre fon, şirket tarafından emeklilik sözleşmesi çerçevesinde alınan ve katılımcılar adına bireysel emeklilik hesaplarında izlenen katkıların, riskin dağıtılması ve inançlı mülkiyet esaslarına göre işletilmesi amacıyla oluşturulan mal varlığıdır. Fonun tüzel kişiliği yoktur. Fon 4632 sayılı kanunda yer alan amaçlar dışında kullanılamaz ve kurulamaz.
 
II.                 Emeklilik Yatırım Fonu Mal Varlığı
 
Emeklilik yatırım fonu, 28/7/1981 tarihli ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 32. maddesi uyarınca sermaye piyasası kurumu niteliğindedir. Fon portföyü aşağıda belirtilen para  ve sermaye piyasası araçları ve işlemlerinden oluşur.
 
·          Nakit, vadeli ve vadesiz mevduat,
·          Borçlanama araçları (ters repo dahil) ile hisse senetleri,
·          Kıymetli madenlere ve gayrimenkule dayalı varlıklar,
·          Repo işlemleri,
·          Yatırım fonu katılma belgeleri,
·          Kurulca uygun görülen ve kamuya ilan edilen diğer para ve sermaye piyasası araçları.
 
III.             Bireysel Emeklilik Katkı Paylarının Ve Primlerin İşletilmesinden Sağlanan Kazançların Vergilendirilmesi
 
A-    Gelir ve Kurumlar Vergisi Açısından Bireysel Emeklilik Yatırım Fonlarının Vergilendirilmesi:
 
5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 1. maddesinde sermaye şirketlerinin kazançlarının kurumlar vergisine tabi olduğu; aynı kanunun 2. maddesinde de Sermaye Piyasası Kurulunun düzenleme ve denetimine tabi fonların sermaye şirketi sayıldığı hükme bağlanmıştır. Dolayısıyla Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 2. maddesinde yer alan hüküm gereğince, tüzel kişiliğe haiz olmayan yatırım fonları, vergileme bakımından sermaye şirketi olarak kabul edilmiştir.
 
Bireysel emeklilik şirketleri tarafından kurulması zorunlu tutulan emeklilik yatırım fonları da Sermaye Piyasası Kurulunun düzenleme ve denetimine tabi fonlar olduğu için, Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 1 ve 2. maddesi uygulaması içindedir ve dolayısıyla bireysel emeklilik fonlarının elde ettiği kazançlar, aynen bireysel emeklilik şirketlerinin elde ettiği kazançlar gibi, tanım olarak kurum kazancı sayıldığından kurumlar vergisine tabi olması gerekmektedir.  
 
Fakat bireysel emeklilik sisteminin vergisel sonuçlarını karşılamak üzere 4697 sayılı Kanun’la yapılan vergisel düzenlemelerde, bireysel emeklilik yatırım fonlarının kazançları vergilemenin dışında tutularak, bireysel emeklilik sistemine vergi teşviki sağlanmıştır.
 
Belirtilen amaçla Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 5. maddesinde Emeklilik Yatırım Fonları’nın kazançları kurumlar vergisinden müstesna tutulmuştur. Aynı kanunun  15. maddesinde bu kurumların kazançlarının Gelir Vergisi Kanunu’nun 94. maddesine göre de tevkifata tabi tutulmayacağı belirtilmiştir.
 
Kurumlar Vergisi Kanunu’nu 5. maddesinde bireysel emeklilik sistemine sağlanan vergisel teşvik, bireysel emeklilik şirketlerin kazançlarına değil, bu şirketlerin kuracakları bireysel emeklilik fonlarının kazançlarına sağlanmıştır. Bu nedenle, bireysel emeklilik fonlarına sahip olan bireysel emeklilik şirketlerinin elde ettiği kazançlar Kurumlar Vergisinin 1. maddesi gereği kurumlar vergisine, Gelir Vergisi Kanunu’nun 94. maddesindeki düzenlemeler çerçevesinde gelir vergisi tevkifatına tabi tutulacak; emeklilik fonlarının kazançları ise her iki vergiden de müstesna tutulacaktır. 
 
B- Geçici 67 Kapsamında Bireysel Emeklilik Yatırım Fonlarının Vergilendirilmesi:
 
Yukarıda açıklandığı üzere Bireysel Emeklilik Yatırım Fonlarının elde ettiği kazançların kurumlar vergisi ile gelir vergisi tevkifatına tabi tutulmayacağına ilişkin istisna hükümlerinin bu fonların elde ettikleri kazanç unsurları üzerinden elde etme aşamasında yapılacak vergi tevkifatına bir etkisi bulunmamaktadır.
 
Ancak; Gelir Vergisi Kanunu’na 5281 sayılı Kanun’un 30. maddesiyle eklenen 01.01.2006 tarihinden itibaren elde edilen gelirlere uygulanmak üzere eklenen geçici 67/5. maddesinin hükmüne göre; Gelir sahibinin gerçek veya tüzel kişi ya da dar veya tam mükellef olması, vergi mükellefiyeti bulunup bulunmaması, vergiden muaf olup olmaması ve elde edilen kazançların vergiden istisna olup olmaması (1), (2), (3) ve (4) numaralı fıkra hükümleri uyarınca yapılacak tevkifatı etkilemez. Şu kadar ki, Sermaye Piyasası Kanunu’na göre kurulan borsa yatırım fonları ve emeklilik yatırım fonlarının elde ettikleri kazançlar üzerinden (1) ve (4) numaralı fıkralar uyarınca tevkifat yapılmaz.
 
Bu düzenleme gereği geçici 67 madde kapsamında hükme bağlanan ve bu esaslara göre tevkifat suretiyle vergilendirilecek kazanç unsurları, 01.01.2006 tarihinden itibaren bireysel emeklilik yatırım fonları tarafından elde edildiğinde tevkifata tabi tutulmayacak ve dolayısıyla vergilendirilmeyecektir.
 
C- Damga Vergisi ve BSMV Açısından Emeklilik Yatırım Fonlarının Vergilendirilmesi:
 
4697 sayılı kanun ile Damga Vergisi Kanunu’na ekli (2) sayılı tablonun “V Kurumlarla İlgili Kağıtlar” başlıklı bölümüne eklenen 21 numaralı fıkra ile Sigorta ve emeklilik şirketleri ile emeklilik yatırım fonlarının kuruluşları dahil her türlü işlemlerinde düzenlenen ve damga vergisi bu şirketler veya fonlar tarafından ödenmesi gereken kâğıtlar Damga Vergisi’nden; Emeklilik yatırım fonlarının, sermaye piyasalarında yaptıkları işlemler nedeniyle elde ettikleri paralar, BSMV’den  istisna edilmiştir.
 
IV. Sonuç
 
Yukarıda açıklandığı üzere çeşitli vergi teşvikleri sağlanarak desteklenen emeklilik yatırım fonları, Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 5. maddesi ile, kurumlar vergisinden müstesna tutulmuştur. Aynı kanunun 15. maddesi ve Gelir Vergisi Kanunu’nun geçici 67/5. maddesi kapsamında tevkifata tabi tutulmayacağı açıklanmıştır. 
 
 
Kaynaklar:
 
      193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu
      5422 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu
      488 Sayılı Damga Vergisi Kanunu
      6802 Sayılı Gider Vergileri Kanunu
      4632 Sayılı Kanun     
      5281 Sayılı Kanun
      4697 Sayılı kanun
      Emeklilik Yatırım Fonlarının Kuruluş ve Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Hakkında Yönetmelik,      
      5.madde , 28.02.2002 tarih ve 24681 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.
 
(1) Emeklilik Yatırım Fonlarının Kuruluş ve Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Hakkında Yönetmelik, 5.madde , 28.02.2002 tarih ve 24681 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.