I. Giriş
 
Kurumlar vergisi mükelleflerinin yapacağı bağış ve yardımların kurumlar matrahından indirilebilmelerine ait hükümler 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (c), (ç),(d) ve (e) bentlerinde belirlenmiştir. Bu hükümler çerçevesinde konu aşağıda açıklanmaya çalışılacaktır.
 
II. Kurumlar Vergisi Kanununa Göre Bağış ve Yardımlar
 
A. Kurum Kazancının %5 i İle Sınırlı Bağış ve Yardımlar
 
Kurumlar Vergisi Kanunu 10 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (c) bendine göre matrahtan indirilebilir bağış ve yardımların aşağıda belirtilen kurumlara yapılması gerekmektedir;
 
- Genel ve özel bütçeli kamu idareleri,
 
- İl özel idareleri,
 
- Belediyeler,
 
- Köyler,
 
- Kamu yararına çalışan dernekler,
 
- Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınan vakıflar,
 
- Bilimsel araştırma faaliyetinde bulunan kurum ve kuruluşları.
 
Yukarıda belirtilen kurum ve kuruluşlara makbuz karşılığı yapılan bağış ve yardımların toplamının, o yıla ait kurum kazancının %5 ine kadar olan kısmı, kurumlar vergisi beyannamesinde ayrıca gösterilmek suretiyle kurum kazancından indirim konusu yapılabilecektir.
 
Kurumlar Vergisi Kanununun 1 Seri Nolu Genel Tebliğ’inde açıklandığı üzere bağış ve yardımların kurum matrahından indirilebilmeleri için;
 
- Yukarıda belirtilen kurum ve kuruluşlara yapılması,
 
- Makbuz karşılığı olması,
 
- Karşılıksız olarak yapılması,
 
- Sadece ilgili dönem kazancından indirilmesi, 
 
- Beyannamede ayrıca gösterilmesi gerekmektedir.
 
Kanunda, kurum ve kuruluşlara yapılacak olan bağış ve yardım harcamalarının, sadece ilgili döneme ait kurum kazancından indirim konusu yapılabileceği belirtilmektedir. Mevcut mevzuat çerçevesinde ilgili yılda kurum kazancından indirilmeyen bağış ve yardımların bir sonraki yıla nakledilmesi mümkün bulunmamaktadır. Ayrıca, kurum zararı bulunması halinde bağış ve yardımlardan kaynaklanan indirimin yapılması mümkün bulunmamaktadır. İndirilebilecek bağış ve yardım tutarının tespitinde esas alınan kurum kazancı, zarar mahsubu dahil giderler ile iştirak kazançları istisnası düşüldükten sonra, indirim ve istisnalar düşülmeden önceki [Ticari bilanço kârı – (iştirak kazançları istisnası + geçmiş yıl zararları)] tutardır.
 
B. Eğitim ve Sağlık Tesislerine İlişkin Bağış ve Yardımlar
 
Kurumlar Vergisi Kanunu 10 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (ç) bendine göre eğitim, sağlık ve bakım hizmetlerini geliştirmek ve devam ettirmek amacıyla yapılan harcamalar kurum kazancının tespitinde indirim unsuru olarak dikkate alınabilecektir. Söz konusu bağış ve yardımların dönem kazancından indirim konusu yapılabilmesi için aşağıdaki harcamaların yapılması gerekmektedir.
 
- Genel ve özel bütçeli kamu idarelerine, il özel idarelerine, belediyelere, köylere bağışlanan okul, sağlık tesisi ve yüz yatak (kalkınmada öncelikli yörelerde elli yatak) kapasitesinden az olmamak üzere öğrenci yurdu, çocuk yuvası, yetiştirme yurdu, huzurevi, bakım ve rehabilitasyon merkezi inşası dolayısıyla yapılan harcamalar,
 
- Söz konusu tesislerin inşası için yukarıda belirtilen kamu kuruluşlarına yapılan her türlü bağış ve yardımlar,
 
- Mevcut okul, sağlık tesisi ve öğrenci yurtları ile çocuk yuvası, yetiştirme yurdu, huzurevi,  bakım ve rehabilitasyon merkezlerinin faaliyetlerini devam ettirebilmeleri için yapılan nakdi ve ayni bağış ve yardımların
 
   tamamı kurumlar vergisi matrahının tespitinde indirim konusu yapabilecektir.
 
Sözü edilen tesislerin yapımı için yukarıda sayılan kurum ve kuruluşlar dışında yer alan kamuya yararlı dernekler ile Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınan vakıflara yapılan bağış ve yardımlar ise o yılki kurum kazancının %5’i ile sınırlı olmak üzere bu kapsamda indirim konusu yapılabilecektir.
 
Bağış ve yardımlar ile ilgili yukarıda belirtilen düzenlemedeki “okul” ifadesinden , doğrudan eğitim-öğretim hizmetlerinin verildiği temel birimlerin anlaşılması gerekmekte olup rehberlik ve araştırma merkezi, mesleki eğitim merkezi, iş eğitim merkezi, mesleki ve teknik eğitim merkezi ve akşam sanat okulları da bu kapsamda değerlendirilecektir. Ayrıca, düzenlemedeki “sağlık tesisi” ifadesinden ise Sağlık Bakanlığınca sağlık tesisi kapsamında değerlendirilen kurum ve kuruluşların anlaşılması gerekmektedir.
 
C. Kültür ve Turizm Amaçlı Bağış ve Yardımlar
 
Kurumlar Vergisi Kanunu 10 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (d) bendinde Kültür ve Turizm Amaçlı Bağış ve Yardımlara ait hükümler belirlenmiştir. Genel ve özel bütçeli kamu idareleri, il özel idareleri, belediyeler ve köyler, Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ve kamu yararına çalışan dernekler ile bilimsel araştırma ve geliştirme faaliyetinde bulunan kurum ve kuruluşlar tarafından yapılan veya Kültür ve Turizm Bakanlığınca desteklenen ya da desteklenmesi uygun görülen;
 
1) Kültür ve sanat faaliyetlerine ilişkin ticari olmayan ulusal veya uluslararası organizasyonların gerçekleştirilmesine,
 
2) Ülkemizin uygarlık birikiminin kültürü, sanatı, tarihi, edebiyatı, mimarisi ve somut olmayan kültürel mirası ile ilgili veya ülke tanıtımına yönelik kitap, katalog, broşür, film, kaset, CD ve DVD gibi manyetik, elektronik ve bilişim teknolojisi yoluyla üretilenler de dahil olmak üzere görsel, işitsel veya basılı materyallerin hazırlanması, bunlarla ilgili derleme ve araştırmaların yayınlanması, yurt içinde ve yurt dışında dağıtımı ve tanıtımının sağlanmasına,
 
3) Yazma ve nadir eserlerin korunması ve elektronik ortama aktarılması ile bu eserlerin Kültür ve Turizm Bakanlığı koleksiyonuna kazandırılmasına,
 
4) 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamındaki taşınmaz kültür varlıklarının bakımı, onarımı, yaşatılması, rölöve, restorasyon, restitüsyon projeleri yapılması ve nakil işlerine,
 
5) Kurtarma kazıları, bilimsel kazı çalışmaları ve yüzey araştırmalarına,
 
6) Yurt dışındaki taşınmaz Türk kültür varlıklarının yerinde korunması veya ülkemize ait kültür varlıklarının Türkiye’ye getirilmesi çalışmalarına,
 
7) Kültür envanterinin oluşturulması çalışmalarına,
 
8) Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamındaki taşınır kültür varlıkları ile güzel sanatlar, çağdaş ve geleneksel el sanatları alanlarındaki ürün ve eserlerin Kültür ve Turizm Bakanlığı koleksiyonuna kazandırılması ve güvenliklerinin sağlanmasına,
 
9)
Somut olmayan kültürel miras, güzel sanatlar, sinema, çağdaş ve geleneksel el sanatları alanlarındaki üretim ve faaliyetler ile bu alanlarda araştırma, eğitim veya uygulama merkezleri, atölye, stüdyo ve film platosu kurulması, bakım ve onarımı, her türlü araç ve teçhizatının tedariki ile film yapımına,
 
10) Kütüphane, müze, sanat galerisi ve kültür merkezi ile sinema, tiyatro, opera, bale ve konser gibi kültür ve sanat faaliyetlerinin sergilendiği tesislerin yapımı, onarımı veya modernizasyon çalışmalarına,
   
ilişkin harcamalar ile makbuz karşılığı yapılan bağış ve yardımların %100’ü kurumlar vergisi matrahının tespitinde indirilebilecektir. Bakanlar Kurulu, bölgeler ve faaliyet türleri itibarıyla bu oranı yarısına kadar indirmeye veya kanuni seviyesine kadar getirmeye yetkilidir.
 
Bu çerçevede yapılacak bağış ve yardımlar için bağış yapılan projenin Kültür Bakanlığı tarafından desteklendiği veya desteklenmesinin uygun görüldüğüne ilişkin ilgili Bakanlığın yazısının kurumlar vergisi beyannamesi ekinde bağlı bulunulan vergi dairelerine verilmesi gerekmektedir.
  
D. Doğal Afetlere İlişkin Bağış ve Yardımlar
  
Kurumlar Vergisi Kanunu 10 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (e) bendinde Bakanlar Kurulunca yardım kararı alınan doğal afetler dolayısıyla Başbakanlık aracılığı ile makbuz karşılığında yapılan ayni ve nakdi bağışların tamamının kurum kazancından indirilebileceği hükmü yer almaktadır.
 
E. Bağış ve Yardımın Belgelendirilmesi
 
Kurumlar Vergisi Kanununun 10 uncu maddesinin (c) bendinde kurumların yapacakları bağış ve yardımların makbuz karşılığı yapılması gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca, Kurumlar Vergisi Kanunu 1 Seri Nolu Genel Tebliğinde “ayni veya nakdi olarak yapılan bağış ve yardımların kurumlar vergisi matrahından indirim konusu yapılabilmesi için makbuz karşılığı olması gerekli ve yeterli bulunmaktadır.
 
Ayni bağış ve yardımın, işletmenin aktifinden veya stokundan çekilerek bağışlanmış olması durumunda, mükelleflerin işletmeden çekip bağışladıkları değerler için fatura düzenlemesi; düzenlenen faturanın arka yüzüne faturada belirtilen değerlerin ilgili kamu kurum ve kuruluşu tarafından bağış veya yardım olarak alındığına ilişkin şerh konularak yetkili kimseler tarafından imzalanmış olması yeterlidir.
 
Ayni değerlerin, mükelleflerce dışarıdan alınarak kamu kurum ve kuruluşuna bağışlanmış olması durumunda ise bu kurum ve kuruluş tarafından teslim alınacak değerler için teslime ilişkin bir belge düzenlenmiş olması yeterli olup, düzenlenen belgede bağışlanan kıymetin değerinin, cinsinin ve miktarının tereddüde mahal bırakmayacak şekilde belirtilmiş olması gerekmektedir. Ayrıca, bağışlanan değerlere ilişkin olarak düzenlenmiş olan faturaların arka yüzünde yukarıda belirtilen açıklamalar dahilinde ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının yetkililerinin imzası bulunacaktır.
 
Nakdi bağışların indirilebilmesi, bağışı kabul eden kuruluşlarca verilecek makbuzla veya bu amaçla bankalarda açtırılan hesaplara yatırıldığına ilişkin banka dekontlarıyla belgelendirilmesi şartıyla mümkündür.
 
Kamu kurum ve kuruluşları ile imzalanan protokol gereğince kamu arazisi üzerine okul yaptırılması halinde, söz konusu okul inşasına ilişkin olarak yapılan harcamalar, harcamanın yapıldığı yıla ilişkin kazancın tespitinde indirim konusu yapılabilecektir.” açıklamaları yer almakta ve söz konusu yardım ve bağışlara ait geçerli olan belgelerin niteliği ve düzenlenme şekilleri belirlenmiştir.
 
F. Yapılacak Bağış ve Yardımların Kayıtlara Esas Alınacak Değeri
 
Kurumlar Vergisi Kanununun 10 uncu maddesinin (2) inci fıkrasında, yapılan bağış ve yardımların değerinin belirlenmesi için dikkat edilecek hususlar açıklanmıştır. Bu açıklamalar çerçevesinde esas alınacak değerlerler aşağıdaki gibi olacaktır:
 
-         Bağış ve yardımların nakden yapılmaması halinde, bağışlanan ve yardımın konusunu oluşturan mal veya hakkın maliyet bedeli veya kayıtlı değeri,
 
-         Bağış ve yardımların maliyet bedeli veya kayıtlı değeri mevcut değil ise, Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre takdir komisyonlarınca tespit edilecek değeri esas alınmalıdır.
 
III. Sonuç
 
Makalemizin konusunu, kurum matrahından indirilebilecek bağış ve yardımlar oluşturmuştur. Makalemizde de açıklandığı üzere kurum matrahından indirilebilir bağış ve yardımlara ait hükümler 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10 maddesinde belirlenmiştir. Bu belirlemeler çerçevesinde kanun koyucu yapılacak bağış ve yardımların bir kısmına sınır getirmişken, bazı bağış ve yardımların herhangi bir sınırlandırma olmaksızın kurum matrahından indirilebileceğini hüküm altına almıştır. Mükelleflerin ilgili yılda indirebilecekleri bağış ve yardım tutarı sonraki dönemlere devredilemez ve hiçbir şekilde kurumun dönem zararını arttıramaz. Ayrıca, bağış ve yardımların kurum kazancından indirilebilmesi için makbuz karşılığı yapılması gerekmektedir. Makbuz karşılığı yapılan bağış ve yardımların değeri maliyet veya kayıtlı değeri ile belirlenir. Herhangi bir değerin mevcut olmadığı durumda söz konusu bağış ve yardımlara ait değer Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre belirlenecektir.
 
Yararlanılan Kaynaklar
 
5520 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu
5520 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu 1 seri Nolu Genel Tebliğ
Nihat Arı, “5520 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’na Göre Vergi Matrahından İndirilebilecek Bağış Ve Yardımlar”, Yaklaşım Dergisi, Temmuz 2007