Ülkeler arası ekonomik, sosyal ve kültürel amaçla oluşturulan entegrasyonlardan birisi irtibat bürolarıdır. İrtibat büroları veya temsilcilik büroları, “Ticari faaliyet dışında; haberleşme, ağırlama, irtibat sağlama, yatırım yapılacak ülkede pazar araştırmasının yapılması, yatırım yapılacak ülkedeki iş olanaklarının yakından takip etmek ve bu konuda merkez firmaya bilgi vermek gibi sosyal, kültürel ve iktisadi amaçlarla yurtdışındaki yerleşik kişi ve kuruluşlar tarafından açılan bürolardır” şeklinde tanımlanabilir. 
 
05.06.2003 tarih 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu’nun 3. maddesinin (h) bendine göre, Hazine Müsteşarlığı, yabancı ülke kanunlarına göre kurulmuş şirketlere, Türkiye’de ticari faaliyette bulunmamak kaydıyla irtibat bürosu açma izni vermeye yetkilidir
 
Ayrıca 4875 Sayılı kanun kapsamına giren konularda uygulanacak usul ve esasları belirlemek üzere 20.08.2003 tarih, 25205 Sayılı Resmi Gazete ile Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu Uygulama Yönetmeliği yayımlanmıştır. Söz konusu yönetmeliğe göre irtibat bürolarının kuruluşu, kuruluş için istenen evraklar ve büroların işleyişi hakkında düzenlenen bazı maddeler konuya açıklık getirilmesi açısından aşağıda belirtilmiştir.

İrtibat Bürolarının Kuruluşu (Madde 6) - Müsteşarlık, yabancı ülke kanunlarına göre kurulmuş şirketlere, Türkiye'de ticari faaliyette bulunmamak kaydıyla irtibat bürosu açma izni vermeye ve bu izinlerin süresini uzatmaya yetkilidir.
Kuruluş ve süre uzatımına ilişkin müracaatlar, istenilen bilgi / belgelerin tam ve eksiksiz olması kaydıyla, başvuru tarihinden itibaren 5 iş günü içinde sonuçlandırılır.
 
Müracaatta Aranacak Belgeler (Madde 7) Türkiye’de irtibat bürosu kurmak için Hazine Müsteşarlığına; Ana şirkete ait ve ilgili Türk Konsolosluğunca veya Lahey Devletler Özel Hukuku Konferansı çerçevesinde hazırlanan Yabancı Resmi Belgelerin Tasdiki Mecburiyetinin Kaldırılması Sözleşmesi hükümlerine göre tasdik edilmiş Faaliyet Belgesi aslı, Ana şirket hakkında hazırlanmış Faaliyet Raporu veya bilanço ve gelir tablosu, İrtibat bürosunun faaliyetlerini yürütmekle görevli olarak atanacak kişiye verilecek yetki belgesi aslı, İrtibat bürosunun kuruluş işlemlerinin başka bir kimse aracılığı ile yürütülmesi durumunda vekaletname aslı ile müracaat edilmelidir.
 
İrtibat Bürolarının İşleyişi Hakkında Hükümler (Madde 8) - Kuruluş izni alan irtibat büroları, vergi dairesine kayıt belgesinin bir örneğini en geç 1 ay içinde Genel Müdürlüğe gönderirler. Bürolar, adres değişikliği durumunda yeni adreslerini en geç 1 ay içinde Genel Müdürlüğe bildirirler.
 
İrtibat bürolarınca, her yıl en geç Mayıs ayı sonuna kadar, büronun geçmiş yıl faaliyetleri hakkında, Yönetmelik ekinde (EK-4) yer alan "İrtibat Bürolarının Faaliyetlerine İlişkin Bilgi Formu" doldurularak Müsteşarlığa gönderilir. Bu müracaatlara, büronun geçmiş yıl harcamalarının yurt dışından gönderilen dövizlerle karşılandığına ilişkin belgeler eklenir.
 
İrtibat bürolarına azami 3 yıllık süre ile faaliyet izni verilir. İrtibat bürolarının süre uzatımlarında, geçmiş yıl faaliyetleri ile geleceğe yönelik plan ve hedefleri dikkate alınarak, her defasında azami 3 yıl olmak üzere süre uzatımı verilebilir.
 
İrtibat bürolarının faaliyetlerini sona erdirmesi durumunda kapatma işlemi için, ilgili vergi dairesinden alınacak iş bırakma-yoklama fişi Genel Müdürlüğe gönderilir. Bürolar, kapanış ve tasfiye sonucunda oluşan bakiye haricinde, transfer talebinde bulunamazlar.
 
Müsteşarlık, mevzuata aykırı davrandığı tespit olunan irtibat bürolarının kuruluş izinlerini iptal edebilir ve iptal kararını ilgili mercilere bildirir.
 
A- İrtibat Bürolarının Gelir Vergisi Kanunu’nun 94. Maddesi Karşısındaki Durumu
 
Gelir Vergisi Kanunu’nun 94. maddesi ile bir kısım gelir unsurlarının vergilendirilmesinde bu gelir unsurlarının beyan edilmesi beklenmeksizin, kazanç ve iratların istihkak sahiplerine hesaben veya nakden ödenmesi aşamasında vergi tevkifatına tabi tutulması ve bu vergilerin kesintiyi yapanlarca vergi dairesine ödenmesi sistemi öngörülmüştür.
  
GVK’nun 94. maddesinin 1. fıkrasında bu maddede sayılan ödemelerden tevkifat yapmak zorunda olan kişi, kuruluş ve kurumlar sayılmaktadır.(1) Anılan fıkrada bu maddede sayılan ödemeleri yapacak olan kişi, kuruluş ve kurumlarla ilgili olarak tam veya dar mükellefiyet ayrımı yapılmamıştır.
 
Türkiye’de faaliyet gösteren yabancı ülke kuruluşlarına ait irtibat büroları, Türkiye’de  mukim kişi, kurum ve kuruluşlara çeşitli ödemelerde bulunmaktadır. Bu ödemeler daha çok bu bürolarda çalışan hizmet erbabına yapılan ücret ödemeleri, büronun kira ödemeleri, bu bürolarca defter tutulması durumunda defterlerin tutulması ile görevlendirilen serbest meslek erbabına yapılan serbest meslek ödemeleri, yabancı dilde olan evraklarının Türkçe’ye tercümesi amacıyla tercümanlara yapılan serbest meslek ödemeleri, hukuki danışmanlıklarla ilgili olarak avukatlara yapılan ödemeler, büro temizliği için bazı dönemlerde çalıştırılan kişilere yapılan vb. ödemelerden oluşmaktadır.
 
Bu çerçevede, yabancı ülke kuruluşlarının Türkiye’de faaliyet gösteren irtibat bürolarını kuran yabancı ülkede mukim kişi, kurum ve kuruluşlar hukuki statüleri itibariyle bu maddenin 1.fıkrasında sayılan kişi, kurum ve kuruluşlar içerisinde mütalaa edilebildiği takdirde irtibat büroları bu maddede sayılan ödemeleri nakden veya hesaben yaptıkları sırada tevkifat yapmaya mecburdurlar.  
 
Diğer yandan, Türk hukuk mevzuatı ile yabancı hukuk mevzuatı tam olarak örtüşemeyeceği için kurum ve kuruluşların kendi ülkelerindeki hukuki statülerinin birbirine uymadığı durumlarda dahi, yabancı ülke kuruluşlarının irtibat büroları GVK’nun 94. maddesinin 1. fıkrasında zikredilen “sair kurumlar” içerisinde mütalaa edilerek bu büroların bu maddeye göre tevkifat yapmaları imkân dâhilindedir.
 
Bu durumda, yurt dışında mukim yabancı firmaların Türkiye’de bulunan irtibat büroları GVK’nun 94’üncü maddesinde sayılan ödemeleri nakden veya hesaben yaptıkları sırada istihkak sahiplerinin gelir vergilerine mahsuben her durumda  tevkifat yapmaları gerekmektedir.

Bu nedenle kuruluş amacına uygun irtibat büroları kurumlar vergisi mükellefi olmamalarına rağmen stopaj sorumlulukları dolayısı ile muhtasar beyanname için mükellefiyet tesisi ettirmeleri gerekmektedir.
 
B- İrtibat Bürolarında İstihdam Edilecek Personele Yapılan Ücret Ödemeleri Ve Beyan
 
Gelir Vergisi Kanunu’nun 23/14 numaralı bendine göre, “Kanuni ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayan dar mükellefiyete tabi işverenlerin yanında çalışan hizmet erbabına, işverenin Türkiye dışında elde ettiği kazançları üzerinden döviz olarak ödediği ücretler gelir vergisinden istisnadır.”
 
Buna göre; irtibat bürosunda çalıştırılacak personele yapılacak ücret ödemeleri; ücret, dar mükellefin yurt dışında elde ettiği kazancı üzerinden döviz olarak ödeniyorsa GVK md. 94 kapsamında tevkifattan istisnadır.
 
Damga Vergisi Kanunu’nda ise irtibat bürolarında çalışan personele yapılacak ücret ödemelerini vergiden istisna eden herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Bu nedenle yapılacak ücret ödemelerinden damga vergisi kesintisi yapılacak ve muhtasar beyanname ile beyan edilerek yasal süresi içinde ödenecektir.
 
İrtibat bürolarında çalıştırılacak personel Sosyal Sigortalar Kanunu kapsamında sigortalı sayılacağından; işyeri bildirgesi, sigortalı işe giriş bildirgesi bu anlamda kuruma yapılması gereken tüm bildirim ve prim ödemelerinin  ilgili dönemlerinde yapılması  gerekmektedir.
 
C- İrtibat Bürolarının Kapatılması Ve Tasfiyesi
 
İrtibat bürolarının herhangi bir ticari faaliyette bulunmaması nedeniyle transfer edilecek kar ve benzeri bir tutar olamayacağı için, kapanış ve tasfiye  sonucunda oluşan bakiye haricinde transfer talebinde bulunamazlar.
 
İrtibat büroları Türkiye’de ticari faaliyette bulunmasa dahi  faaliyetlerini devam ettirmek için kiralamış oldukları ofis için birtakım demirbaşlara ihtiyacı olacaktır.Büronun tasfiyesi halinde demirbaşlar satılma suretiyle elden çıkarılacak ve bu durumda kar oluşabilecektir.
 
Yabancı Sermaye Çerçeve Kararı Hakkındaki 2 Sayılı Tebliğ’in 4. maddesinin 2. fıkrasına göre, irtibat büroları, kapanış ve tasfiye durumlarında kar ve benzeri transfer talebinde bulunabileceklerdir.Aynı şekilde konu ile ilgili bir düzenlemede Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nin 8.maddesinde yer almaktadır.Bu anlamda, büroların kapatılması durumunda demirbaş ve diğer malların satışında oluşan karın transferinde sorun bulunmamaktadır.
 
Türkiye’de faaliyet gösteren irtibat bürolarının Türkiye’de gelir getirici herhangi bir faaliyetle uğraşması yabancı sermaye mevzuatına göre mümkün değildir. Ancak bu durum irtibat bürolarının Türkiye’de hiçbir gelir elde edemeyecekleri anlamına gelmez. İrtibat büroları ticari faaliyet dışında sahibi oldukları menkul ve gayrimenkul malların ve demirbaşların satışından veya kiralanmasından veya sahip oldukları ve atıl olarak duran YTL/Döviz varlıklarının çeşitli şekilde değerlendirilmesinden, faiz veya repo gibi, gelir elde etmeleri mümkündür. Ancak bu gibi hususlar her zaman idare tarafından eleştiriye açıktır. İrtibat bürolarının hukuki durumuna ve kuruluş amacına aykırı olarak Türkiye’de herhangi bir şekilde gelir getirici bir faaliyette bulunması durumunda Kurumlar Vergisi / KDV mükellefiyeti tesis ettirmesi  gerekmektedir.
 
Kuruluş amacına aykırı olarak bir irtibat bürosunun ticari faaliyette bulunması durumunda, irtibat bürosunun mevzuatta bulunan tanımından çıkacağı, dar mükellef olarak mükellefiyetinin tescilinin gerekeceği, kurumlar ve KDV mükellefiyetinin doğacağı, Vergi Usul Kanunu’nda öngörülen defter tutma, belge düzenleme ve bunların saklanması ve ibrazı gibi ödevleri yerine getirmesi gerekeceği unutulmamalıdır.
 

[1] GVK’nun 94. maddesinin 1. fıkrası “Kamu idare ve müesseseleri, iktisadî kamu müesseseleri, sair kurumlar, ticaret şirketleri, iş ortaklıkları, dernekler, vakıflar, dernek ve vakıfların iktisadî işletmeleri, kooperatifler, yatırım fonu yönetenler, gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbabı, zirai kazançlarını bilanço veya ziraî işletme hesabı esasına göre tespit eden çiftçiler aşağıdaki bentlerde sayılan ödemeleri (avans olarak ödenenler dahil) nakden veya hesaben yaptıkları sırada, istihkak sahiplerinin gelir vergilerine mahsuben tevkifat yapmaya mecburdurlar.”

 

 

 

 

 
 
Yararlanılan Kaynaklar;
 
4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımcılar Kanunu
4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu Uygulama Yönetmeliği
5520 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu
193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu
213 Sayılı Vergi Usul Kanunu
Türmob Sirküler Rapor Sayı:2007-7 / Temmuz 2007 ( Levent Başak – Gelirler Kontrolörü)
Yaklaşım Dergisi/ Temmuz 2005 / Sayı:151 (Güray Öğrendik – Uzman Denetçi(Denge Denetim YMM A.Ş)
Yaklaşım Dergisi / Haziran 2005 / Sayı:150 (Levent Başak – Gelirler Kontrolörü)