I – GİRİŞ
 
Dahilde İşleme Rejimi, 04.11.1999 tarih ve 23866 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 108. – 134. maddeleri ile düzenlenmiştir. Dahilde İşleme Rejiminin amacı, ihraç edilmesi planlanan malların imalatında kullanılacak olan hammadde, yardımcı malzeme, yarı mamul, mamul ile ambalaj ve işletme malzemelerinin Türkiye Gümrük Bölgesi’nde yerleşik firmalarca yurtdışından ithalinde, ithal edilen mallara ilişkin vergi yükü ile ilgili kolaylıklar getirilerek, ithal girdi kullanarak üretilen malların ihracatını özendirmektir.
 
II – DAHİLDE İŞLEME REJİMİNDEN YARARLANMA ŞARTLARI
 
Dahilde İşleme Rejimi’nin getirmiş olduğu avantajlardan faydalanmak isteyen kurumların Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracat Genel Müdürlüğü’nden Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB) almaları,  Dahilde İşleme İzin Belgesi alabilmek için de gerekli belgelerle birlikte ihracatçı birlikleri genel sekreterliği aracılığıyla Müsteşarlığa (İhracat Genel Müdürlüğü) ve Gümrük İdaresine başvurmaları gerekmektedir.
                                             
DİİB alan firmaların söz konusu avantajlardan yararlanmaları için Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından düzenlenen, 27.01.2005 tarih ve 25709 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Dahilde İşleme Rejimi ile ilgili İhracat : 2005 / 1 sayılı tebliğin 4. maddesinde açıklanan dahilde işleme tedbirleri dahilinde ithalat ve ihracatlarını gerçekleştirmeleri gerekmektedir.
 
II – DAHİLDE İŞLEME REJİMİNİN AVANTAJLARI
 
Kurumların Dahilde İşleme Rejimi kapsamında yaralanabileceği avantajlar aşağıdaki gibidir:
 
  1. Avrupa Birliği’ne dahil ülkelerden yapılacak ithalatlarda KDV ve diğer vergilerden muafiyet,
  2. Avrupa Birliği’ne dahil olmayan ülkelerden yapılacak ithalatlarda, ihracatın aynı sınıftaki ülkelere yapılması durumunda KDV, gümrük vergisi ve diğer vergilerden (damping v.s.) ve kota uygulamalarından muafiyet,
  3. KKDF muafiyeti,
  4. Dış Ticarette Standardizasyon ve Teknik Düzenlemeler mevzuatına tabi olmama,
  5. İhracat sayılan satış ve teslimlerle ilgili olarak gümrük vergisi muafiyetli ithalat,
  6. Eşdeğer eşya uygulamasına olanak verilmesi,

III – DAHİLDE İŞLEME REJİMİ SİSTEMLERİ 

Kurumların Dahilde İşleme Rejimi’nin getirmiş olduğu avantajlardan yararlanmaları için 4 ayrı sistemden faydalanmaları mümkündür. Bu sistemler aşağıdaki şekilde gruplanabilir:
 
  1. Şartlı muafiyet sistemi
  2. Eşdeğer eşya kullanımı sistemi
  3. Geri ödeme sistemi
  4. İhracat sayılan satış ve teslimlerle ilgili askıya alma sistemidir.
 
Bu sistemlerin işleyiş esaslarını kısaca aşağıdaki gibi açıklayabiliriz.
 
Şartlı Muafiyet Sistemi
 
Dahilde İşleme Rejimi’nin en yaygın kullanımı bu sistem ile gerçekleşmektedir. Bu sistemde firmalar DİİB alırken beyan ettikleri ihracat taahhüdü karşılığında, ithal edilecek girdilerle ilgili gümrük vergisi, KDV ve diğer vergileri ödemeyip ilgili Gümrük İdaresine teminat vermektedirler. Firmaların söz konusu vergilerle ilgili yükümlülükleri ithal edilen mallarla üretilen malların tamamının ihraç edilmesine kadar devam etmektedir. İhracatlar tamamlandıktan sonra en geç 3 ay içinde belgenin kapatılması için ilgili İhracatçı Birliği Genel Sekreterliği’ne başvurulmalıdır. Eğer firmalar taahhüt ettikleri ihracatı koşullarına uygun gerçekleştiremezlerse, teminat karşılığı askıya alınan vergiler 4458 sayılı Gümrük Kanunu ile 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre  kendilerinden geri tahsil edilmektedir.
 
Firmalar DİİB ile AB’ye dahil olmayan ülkelerden yaptıkları ithalatlarla ilgili olarak ödemedikleri vergilerin terkin edilebilmesi için söz konusu maddelerle üretilen malların ihracatlarının da AB üyesi olmayan ülkelere yapılması gerekmektedir. Söz konusu malların AB ülkelerine ihraç edilmesi halinde, ithalde alınmayan vergiler tahsil edilmektedir. Bu vergiler kamu oyunda telafi edici vergi olarak bilinmektedir.
 
Firmalar ihracat taahhütlerini Serbest Bölgelere yaptıkları satışlar ile de kapatabilmektedirler. Ancak söz konusu durumda, Serbest Bölgeye ihraç edilen malın Serbest Bölgeden hangi ülkeye satıldığı önem arz etmektedir. Çünkü AB üyesi olmayan bir ülkeden DİİB kapsamında ithal edilen girdi ile üretilen mamul Serbest Bölge üzerinden AB üyesi bir ülkeye veya yurtiçine satılırsa yukarıda bahsedilen telafi edici vergi kavramı aynen geçerli olacaktır.
 
Eşdeğer Eşya Kullanımı Sistemi
 
Türkiye’de de bulunabilen hammaddeleri kullanarak imalat yapan firmalar ürettikleri malları AB üyesi olamayan ülkelere ihraç ettiklerini ispat edebildikleri durumlarda, ihraç edilen malların üretiminde kullandıkları girdilerin eşdeğeri olan girdileri AB üyesi olmayan ülkelerden DİİB kapsamında ithal edebilmektedirler. Eşdeğer eşya kullanımı çerçevesinde, belge kapsamında ihracat işleminden sonra ithalat yapılabileceği gibi, ithal eşyası ile serbest dolaşımdaki eşya birlikte de kullanılabilir. İthal eşyasının ithalinden önce eşdeğer eşyadan elde edilen işlem görmüş ürünün ihracı halinde, buna tekabül eden ithalat, belge süresi sonuna kadar yapılabilir. Bu şekilde ithal edilecek mallar her türlü dolaşım hakkına sahip olacaktır.
 
Geri Ödeme Sistemi
 
AB üyesi olmayan ülkelerden girdi ithal eden firmalar, bu girdilerle ürettikleri malları AB üyesi olmayan ülkelere ihraç etmeleri olasılığına istinaden gümrük giriş beyannamesine “malların geri ödeme sistemi çerçevesinde ithal edildiğini” şerh düşürerek, söz konusu girdilerle ürettikleri malları AB üyesi olmayan ülkelere ihraç etmeleri durumunda, ithalde ödedikleri vergileri geri alabilirler (İşletme malzemesine ilişkin katma değer vergisi ve özel tüketim vergisi hariç). Ancak, Avrupa Topluluğuna üye ülkelere ihraç edilecek işlem görmüş ürünün elde edilmesinde kullanılacak girdiler için gümrük vergisi ile varsa toplu konut fonunun tahsil edilmesi ve bunun dışındaki vergilerin teminata bağlanması ile ithalat gerçekleştirilebilmektedir.
 
İhracat Sayılan Yurtiçi Satışlarla İlgili Askıya Alma Sistemi
 
Bazı üretim ve satışların döviz tasarrufu sağlayıcı etkisi bulunduğundan, bu tip satışların yurtiçi teslimleri de ihracat sayılmaktadır. Örneğin, normal koşullarda ithal edilebilecek olan bir makine veya ekipman, yerli olarak üretilip iç piyasaya arz edilebilirse, bunun ithalatı azaltıcı ve döviz kullanımından tasarruf sağlayıcı bir etkisi bulunmaktadır.Ayrıca bu tür makine ve donanımların iç piyasada üretilmesinin ulusal üretim kapasitesini ve verimliliği artırıcı etkileri mevcuttur. Bu destekten faydalanabilmek için firmaların İhracat  2005 / 2 sayılı İhracat Sayılan Satış ve Teslimler Hakkında Tebliğ kapsamında DİİB almaları gerekmektedir. DİİB ile yapılan ithalatlarla üretilen malların söz konusu tipte mallar olması durumunda, yapılan satış yurtiçi olsa bile ihracat taahhüdü kapatılmakta ve ilgili tebliğde belirtildiği üzere girdilerin belirli oranlarda Gümrük Vergisi ve benzeri diğer vergilerden muaf olarak ithal edilmesi mümkün bulunmaktadır.
 
IV- SONUÇ
 
Dahilde İşleme Rejimi ithal girdilerle ihracat yapan üreticiyi ithalde ödenen vergilerin finansal yükünden kurtarmaya yönelik bir ihracat teşviğidir. Söz konusu girdilerle üretim yapan firmalar bu avantajlardan yararlanarak muhtemel finansal yüklerden kurtulmakta ve rekabet güçlerini arttırmaktadır.